Moskwa

	Moskwa; Mocква
Herb Moskwy	Flaga Moskwy
	; Panorama Moskwy
Państwo	Rosja
Obwód	moskiewski
Mer	Юрий Лужков; Jurij Łużkow
Powierzchnia	1 081 km²
Położenie	55° 45' N; 37° 37' E
Wysokość	150÷253 m m n.p.m.
Ludność (2008); • liczba ludności; • gęstość; • aglomeracja	; 10 470 318; 9 685,8 os./km²; 12 219 500
Nr kierunkowy	+7 495
Kod pocztowy	101000-129626
Tablice rejestracyjne	77, 97, 99, 177, 199
Podział miasta	10 okręgów (округов - okrugow) i 123 rejony (Райо́н - rajón)
Miasta partnerskie	Astana (Kazachstan); Bangkok (Tajlandia); Berlin (Niemcy); Bruksela (Belgia); Buenos Aires (Argentyna); Düsseldorf (Niemcy); Duszanbe (Tadżykistan); Erywań (Armenia); Helsinki (Helsinki); Kraków (Polska); Madryt (Hiszpania); Lublana (Słowenia); Paryż (Francja); Pekin (Chiny); Praga (Czechy); Rzym (Włochy); Seul (Korea Południowa); Tel Awiw-Jafa (Izrael); Tokio (Japonia); Warszawa (Polska); Wiedeń (Austria);
	Położenie na mapie Rosji ; Moskwa; Mocква
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy stolicy Rosji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 55°45' N 37°37' E55.75 37.6166667 (Moskwa)

Plac Czerwony, w tle Mauzoleum Lenina

Kreml i Cerkiew Wasyla Błogosławionego

Moskwa nocą. Na pierwszym planie most metra nad rzeką Moskwą. W tle z lewej tzw. "Biały Dom" obecnie siedziba rządu, wcześniej parlamentu - Rady Najwyższej RSFSR

Odbudowana w latach 90. Cerkiew Chrystusa Zbawiciela

Miejskie Muzeum Historyczne Miasta Moskwy na Placu Czerwonym

Moskwa (ros.: Mocква, IPA: [ma'skʋa]) – stolica Rosji i największe miasto tego kraju. Najważniejszy ośrodek gospodarczy i kulturalny Rosji. Siedziba najwyższych władz państwowych w tym prezydenta Rosji. Jeden z najciekawszych ośrodków turystycznych Europy, jednocześnie symbol imperium radzieckiego.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Moskwa położona jest nad rzeką Moskwą na wschodnim skraju Europy, w centrum Równiny Rosyjskiej.

[edytuj] Klimat

Moskwa leży w strefie klimatów umiarkowanych. Na terenie zachodniej Rosji panuje klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną.

[edytuj] Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Moskwy.

Mapa podziału administracyjnego Moskwy

Moskwa jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej i stanowi jej odrębny podmiot. Jest też stolicą obwodu moskiewskiego, chociaż sama do niego nie należy. Moskwa dzieli się w pierwszym rzędzie na 10 okręgów i w drugim rzędzie na 123 rejony.

[edytuj] Historia

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Moskwy pochodzą z IV-III wieku p.n.e. W IX w. osada muromska, od ok. 862 r. w granicach Rusi. Najstarszy zachowany zapis dotyczący Moskwy pochodzi z 1147, kiedy to Jurij Dołgorukij wydał rozkaz zbudowania na Wzgórzu Borowickim drewnianej baszty, dając tym samym początek kremlowi moskiewskiemu. W 1237 zdobyta i częściowo zniszczona przez Batu-chana. Od 1283 stolica Księstwa Moskiewskiego.

[edytuj] Stolica Wielkiego Księstwa

Z walk o sukcesję po Aleksandrze Newskim na Rusi zwycięsko wyszło niewielkie Księstwo Moskiewskie, w którym od 1283 rządy sprawował najmłodszy syn Aleksandra, Daniel, założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów. W 1325 metropolita Rusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza (dokąd wcześniej była przeniesiona z Kijowa) do Moskwy. W 1328 wielki książę włodzimierski, Iwan I Kalita, przeniósł na stałe do rodzimej Moskwy także stolicę wielkiego księstwa, co dało początek Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Prestiż miasta w owym czasie nieustale wzrastał. Książęta moskiewscy jako spadkobiercy Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego posiadali zwierzchnictwo nad pozostałymi księstwami ruskimi. W mieście osiedlała się ruska inteligencja (duchowieństwo, bojarzy) m.in. z Kijowa i Włodzimierza. Iwan I rozbudował kreml, otaczając go nowymi wałami obronnymi. Nadal jednak wielcy książęta moskiewscy (do końca XIV wieku) najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu i tytułowali się wielkimi książętami włodzimierskimi.

[edytuj] Stolica Carstwa

Po upadku Konstantynopola (1453) Moskwa zyskała na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog, bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego. Aspiracje Wielkiego Księstwa Moskiewskiego sformułowano w tezie o Moskwie jako "trzecim Rzymie". Moskwa miała się stać nową stolicą prawosławnego świata.

Miasto szybko przekształciło się w wielki ośrodek handlowy, rzemieślniczy, stało się centrum kultury ogólnoruskiej. W XVI w. kremlowską twierdzę otoczono murem, zachowanym do czasów współczesnych. Za czasów panującego w Moskwie w latach 1533-1584 Iwana IV Groźnego miasto otrzymało połączenie morskie, poprzez Morze Białe, z krajami Europy Zachodniej.

[edytuj] Wielka Smuta

W czasie Wielkiej Smuty i wojny polsko-rosyjskiej 1609-1618, w roku 1610, po zwycięstwie nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Kłuszynem odziały polskie pod wodzą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły do stolicy Rosji, okupując ją do 1612. W sierpniu 1612 wybuchło w Moskwie powstanie mieszczan pod wodzą kupca Minina skierowane przeciw okupacji polskiej, w wyniku którego Polacy zostali wyparci z miasta. 1 września 1612 rozpoczęła się bitwa pod Moskwą stoczona pomiędzy rosyjskim pospolitym ruszeniem i armią polsko-litewską, która zakończyła się zwycięstwem Rosjan. 7 listopada skapitulował ostatni polski garnizon przebywający na Kremlu.

W 1613 r. Sobór Ziemski, zwołany w Moskwie przez mieszczan i szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1917 r. i zakończył okres Wielkiej Smuty.

[edytuj] Rządy Piotra I

W 1712 Piotr I przeniósł stolicę z Moskwy do Sankt Petersburga, nowo powstałego miasta nad Newą. Moskwa pozostała jednak centralnym ośrodkiem imperium i nadal się rozwijała. W 1755 z inicjatywy Michaiła Łomonosowa założono w Moskwie pierwszy rosyjski uniwersytet noszący obecnie jego imię.

[edytuj] XIX wiek

W 1812 Moskwę okupowała Wielka Armia napoleońska. Rosjanie wypuszczając wcześniej więźniów nakazali im podpalić miasto, aby wojska napoleońskie nie miały gdzie się zatrzymać. W wyniku odcięcia znacznej części dostaw żywności przez rosyjskich powstańców oraz armię rosyjską, która stosowała podjazdową strategię walki i wydłużenia linii komunikacyjnych, a także braku miejsca do zakwaterowania wynikłego z pożaru, w którym uległo spaleniu ponad 70 procent zabudowy przy zbliżającej się zimie oraz braku nadziei na kapitulację Rosjan, Napoleon po 35 dniach okupacji nakazał odwrót. Po zniesieniu obowiązku pańszczyzny w 1861, rozpoczął się masowy napływ do miasta chłopów, powstawały liczne fabryki i zakłady przemysłowe.

[edytuj] XX wiek

W marcu 1918 utworzony przez bolszewików rząd przeniósł swą siedzibę do Moskwy. Podczas II wojny światowej moskiewska bitwa w 1941 ocaliła miasto. Po II wojnie światowej nadal się rozwijało. Po rozpadzie ZSRR i tzw. puczu sierpniowym (19-21 sierpnia 1991) Moskwa stała się stolicą Rosji, która w tym czasie proklamowała niepodległość.

[edytuj] Zabytki i miejsca warte odwiedzenia

Kreml moskiewski
Plac Czerwony a na nim m.in. Cerkiew Wasyla Błogosławionego, GUM i Mauzoleum Lenina
Klasztor i cmentarz Nowodziewiczy
Cmentarz Wagańkowski
Galeria Trietiakowska
Patriarsze Prudy
ulice Arbat i Nowy Arbat
Łubianka przy placu Łubiańskim
Synagoga Chóralna
pałac Kuskowo

[edytuj] Katastrofy i zamachy terrorystyczne

1977 - Zamach bombowy w moskiewskim metrze na linii Filiewskiej.
25 lutego 1977 - Pożar w Hotelu Rossija, największym hotelu w Europie. 42 ofiary śmiertelne, 50 osób rannych.
20 października 1982 - 60 ludzi stratowano w czasie wychodzenia z meczu Pucharu UEFA
Wrzesień 1999 - Zamachy bombowe na budynki mieszkalne w Moskwie i innych miastach Rosji.
Sierpień 2000 - Wybuch bomby w przejściu podziemnym przy placu Puszkina.
27 sierpnia 2000 - Pożar wieży telewizyjnej w Ostankino.
23 października 2002 - Atak na moskiewski teatr na Dubrowce.
6 lutego 2004 - Eksplozja bomby w moskiewskim metrze w pobliżu stacji Awtozawodzka. 42 ofiary śmiertelne.
31 sierpnia 2004 - Detonacja bomby przez dwóch zamachowców-samobójców koło stacji metra Ryska (Ryżskaja). 10 ofiar śmiertelnych.
W nocy z 22. na 23 lutego 2006 zawaliła się hala targowa na Targowisku Basmannym w Moskwie. Co najmniej 58 osób zginęło. Najprawdopodobniej powodem była niewłaściwa eksploatacja budynku lub wada konstrukcyjna.

[edytuj] Demografia

Wg oficjalnych statystyk Moskwa zaledwie przekroczyła 10 milionów mieszkańców. Nieoficjalne źródła głoszą jednak, że w Moskwie może żyć nawet 15 000 000 osób. Dokładna ocena jest bardzo trudna ze względu na dużą ilość nielegalnych imigrantów w mieście i korupcję panującą w administracji zajmującej się meldunkami. Zezwolenie na meldunek w Moskwie, jest w dalszym ciągu trudne do otrzymania legalną drogą, nawet dla obywateli Rosji, pomimo niezgodności ograniczeń w tym zakresie z konstytucją kraju. W 2007 w Moskwie zarejestrowanych było 1,26 miliona zagranicznych pracowników. Ocenia się jednak, że oprócz nich bez zezwolenia pracować może w mieście do 2 mln.osób nie posiadających obywatelstwa rosyjskiego.

[edytuj] Historia populacji

Lata	Populacja
1400	40 000
1638	200 000
1710	160 000
1725	145 000
1738	138 400
1775	161 000
1785	188 700

Lata	Populacja
1811	270 200
1813	215 000
1825	241 500
1840	349 100
1856	368 800
1868	416 400
1871	601 969
1888	753 459
1897	1 038 600

Lata	Populacja
1912	1 617 157
1920	1 027 300
1926	2 101 200
1939	4 609 200
1959	6 133 100
1970	7 194 300
1979	8 142 200
1989	8 972 300
2002	10 383 000
2007	11 273 400

Wieżowiec "Triumph Palace" w Moskwie - najwyższy budynek w Europie w końcowej fazie budowy we wrześniu 2004

Rozbiórka Hotelu Rossija, niegdyś nawiększego hotelu na świecie a potem w Europie, lato 2006

[edytuj] Dzisiejsza Moskwa

[edytuj] Gospodarka

Moskwa jest najbogatszym i najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem w całej Rosji. Wg miesięcznika "Forbes" pod względem liczby zamieszkałych w niej miliarderów Moskwa ustępowała w 2006 tylko Nowemu Jorkowi. W mieście zarejestrowana jest też większość największych rosyjskich i międzynarodowych przedsiębiorstw działających w Rosji, co przekłada się na znaczące dochody miasta. Niektóre państwowe giganty, jak na przykład monopolista "Gazprom", pomimo że ich główne siedziby znajdują się de facto w Moskwie, zarejestrowane są jednak w Sankt Petersburgu. Wiązane jest to najczęściej z naciskiem byłego prezydenta Władymira Putina na zapewnienie środków rozwojowych swojemu miastu rodzinnemu nad Newą.

Rozwój gospodarczy miasta w ostatnich latach wiąże się z jego dynamiczną rozbudową i przebudową. Wiele starych budynków, w szczególności bloki mieszkalne z lat 50. i 60. tzn. "Chruszczowki" czy też "Chruszczoby" jest systematycznie wyburzanych i zastępowanych przez nowoczesną architekturę. Niekiedy burzy się jednak także obiekty zabytkowe a zastępują je budynki kontrowersyjne z punktu widzenia architektonicznego. Przykładem takiego działania jest renowacja XIX-wiecznego kompleksu budynków "Sriednie Targowyje Riady" przy Placu Czerwonym, naprzeciw Cerkwi Wasyla Błogosławionego. Pod koniec 2006 wyburzono wewnętrzną część zabytkowego zespołu. W tym samym roku zburzono także położony nieopodal gigantyczny Hotel Rossija z lat 60. Na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum handlowe. Z modernizacją architektury miasta wiąże się także kontrowersyjny proces wysiedlania uboższych mieszkańców z centralnych i prestiżowych dzielnic.

Symbolem architektonicznego renesansu Moskwy są wznoszone w ostatnich latach nowoczesne wieżowce. Do ukończonych należy m.in. tzw. Triumph Palace będący aktualnie najwyższym budynkiem w Europie. W tej roli zastąpić ma go wkrótce jeszcze wyższy budowany właśnie drapacz chmur pod nazwą Federation Tower, który powstaje w ramach kompleksu "Moskiewskie City" ("Москва-Сити" lub też "Moscow International Business Center").

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista najwyższych budynków w Moskwie.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Moskiewskie City.

Oprócz budowy nowoczesnych budynków biurowych i mieszkalnych po 1990 odbudowano w Moskwie szereg mających symboliczne znaczenie zabytków zburzonych w latach komunistycznych. Do najsłynniejszych przedsięwzięć w tym zakresie należy odbudowa Cerkwi Chrystusa Zbawiciela.

[edytuj] Koszty życia

Wraz z rozwojem gospodarczym miasta i ciągłym napływem do niego inwestorów oraz nowych mieszkańców systematycznie rosną w Moskwie koszty życia. Ceny mieszkań od wielu lat mają tendencję wzrostową i osiągają w centrum miasta wysokości porównywalne z największymi metropoliami światowymi. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia cudzoziemców firmy Mercer Human Resources Consulting z 2006 Moskwa zajęła pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata. Ocena ta jest jednak często krytykowana, a nie ulega jednocześnie wątpliwości, że koszty życia dla osób niekorzystających ze specjalnych instytucji dla nieznających języka rosyjskiego pracowników przedsiębiorstw zagranicznych są znacznie niższe. Hogg Robinson Group w swoim rankingu kosztów pokojów hotelowych umieściła w 2008 Moskwę także na pierwszym miejscu jako najdroższe w tym zakresie miasto świata.

[edytuj] Nauka i edukacja

Moskwa jest najważniejszym ośrodkiem naukowym w Rosji. Tu swoją główną siedzibę ma Rosyjska Akademia Nauk i jej liczne instytuty. W Moskwie znajduje się także największe skupisko wyższych uczelni w kraju. Wśród 60 uczelni państwowych o statusie uniwersytetu do najważniejszych należą:

Uniwersytet Moskiewski - MGU.
Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych - MGIMO.
Rosyjska Akademia Sztuki Teatralnej - GITIS.
Wszechrosyjski Państwowy Instytut Kinematografii im. S.A. Gierasimowa - WGIK.

[edytuj] Transport

Trolejbus marki ZiU-9 na ulicy Twerskiej w Moskwie 2006

W Moskwie zarejestrowanych jest ok. 2,5 miliona samochodów. Niedostosowana do takiej ilości pojazdów sieć drogowa miasta jest notorycznie przeciążona. Podstawą jej struktury są obwodnice: począwszy do okalającego ścisłe centrum "Pierścienia Bulwarowego" (Bulwarnoje Kolco), poprzez "Pierścień Sadowy" (Sadowoje Kolco) wyznaczający granice śródmieścia, następnie zakończony w 2004 "Trzeci Pierścień Transportowy" (Trietje Transportnoje Kolco) a skończywszy na wielkiej obwodnicy miasta znanej pod nazwą MKAD. W budowie znajduje się już "Czwarty Pierścień Transportowy".

Systemem rozbudowanej naziemnej komunikacji miejskiej zarządza Mosgortrans (Мосгортранс), w skład którego wchodzą:

Sieć linii autobusowych
Sieć linii tramwajowych (1899)
Sieć linii trolejbusowych (1933)

Transport publiczny uzupełnia duża ilość mikrobusów znanych jako Marszrutki kursujących wzdłuż linii autobusowych, trolejbusowych i tramwajowych.

[edytuj] Metro

Zobacz więcej w osobnym artykule: Metro w Moskwie.

Ważnym środkiem transportu w Moskwie jest metro. Pierwszą stację moskiewskiego metra uruchomiono w 1935 roku, a składają się na nie: 173 stacje, 12 linii i torowiska o łącznej długości 278,8 km.

[edytuj] Transport lotniczy

Porty lotnicze Moskwy:

Port lotniczy Szeremietiewo (Шереметьево),
Port lotniczy Domodiedowo (Домодедово),
Port lotniczy Wnukowo (Внуково),

oraz kilka mniejszych lotnisk, m.in. Bykowo (Быково), Ostafiewo (Остафьево).

[edytuj] Transport kolejowy

W mieście znajduje się dziewięć dużych dworców kolejowych obsługujących pociągi z poszczególnych kierunków: Dworzec Białoruski, Dworzec Kazański, Dworzec Kijowski, Dworzec Kurski, Dworzec Leningradzki, Dworzec Pawelecki, Dworzec Ryski, Dworzec Sawiołowski i Dworzec Jarosławski

Patrz także:Moskiewski węzeł kolejowy

[edytuj] Sport

W Moskwie działają takie kluby sportowe jak: CSKA Moskwa, Dynamo Moskwa, FK Moskwa, Lokomotiw Moskwa, Spartak Moskwa, Torpedo Moskwa. Na Łużnikach znajduje się pałac sportu. Rozgrywano tu m.in. Mistrzostwa Świata w Łyżwiarstwie Figurowym 2005 oraz Letnie Igrzyska Olimpijskie w roku 1980.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Moskwa

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Moskwie

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e

Podział terytorialny Rosji

Podmioty Federacji Rosyjskiej

Republiki	Adygeja • Ałtaj • Baszkiria • Buriacja • Chakasja • Czeczenia • Czuwaszja • Dagestan • Inguszetia • Jakucja • Kabardo-Bałkaria • Kałmucja • Karaczajo-Czerkiesja • Karelia • Komi • Mari Eł • Mordwa • Osetia Północna-Alania • Tatarstan • Tuwa • Udmurcja
Kraje	Ałtajski • Chabarowski • Kamczacki • Krasnodarski • Krasnojarski • Nadmorski • Permski • Stawropolski • Zabajkalski
Obwody	amurski • archangielski • astrachański • biełgorodzki • briański • czelabiński • irkucki • iwanowski • jarosławski • kaliningradzki • kałuski • kemerowski • kirowski • kostromski • kurgański • kurski • leningradzki • lipiecki • magadański • moskiewski • murmański • niżnonowogrodzki • nowogrodzki • nowosybirski • omski • orenburski • orłowski • penzeński • pskowski • riazański • rostowski • sachaliński • samarski • saratowski • smoleński • swierdłowski • tambowski • tiumeński • tomski • tulski • twerski • uljanowski • włodzimierski • wołgogradzki • wołogodzki • woroneski
Miasta wydzielone	Moskwa • Sankt Petersburg
Obwody autonomiczne	Żydowski
Okręgi autonomiczne	Chanty-Mansyjski • Czukocki • Jamalsko-Nieniecki • Nieniecki

Okręgi federalne

Centralny • Dalekowschodni • Nadwołżański • Południowy • Północno-Zachodni • Syberyjski • Uralski