Liechtenstein
Z Wikipedii
| Fürstentum Liechtenstein Księstwo Liechtensteinu |
|||||
|
|||||
| Hymn: Oben am jungen Rhein | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | niemiecki | ||||
| Stolica | Vaduz | ||||
| Ustrój polityczny | monarchia konstytucyjna | ||||
| Głowa państwa | książę Hans-Adam II | ||||
| Następca tronu | książę Alojzy | ||||
| Szef rządu | premier Otmar Hasler | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
196. na świecie 160 km² 0% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
211. na świecie 34 498 ▲ 215 osób/km² |
||||
| PKB (2005) • całkowite • na osobę |
3,7 mld USD▲ 105 323 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | frank szwajcarski (CHF) | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zima UTC +2 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | LI | ||||
| Domena internetowa | .li | ||||
| Kod samochodowy | FL | ||||
| Kod telefoniczny | +423 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en) | |||||
Liechtenstein (wymowa niemiecka w IPA: [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn][potrzebne źródło]), Księstwo Liechtenstein (Fürstentum Liechtenstein) – małe górskie państwo w Europie Zachodniej, leżące pomiędzy Austrią i Szwajcarią. Główną rzeką jest Ren, a stolicą Vaduz. Kraj nie ma dostępu do morza[1]. Nie należy do Unii Europejskiej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Obecne tereny Liechtensteinu już ponad 1500 lat temu zostały zasiedlone przez Alemanów i Germanów. W tym czasie Karol Wielki włączył te ziemie do swego imperium. Przez wieki te tereny były podzielone na dwa hrabstwa: jedno ze stolicą w Vaduz, a drugie w Schellenbergu. Obydwa hrabstwa zostały zakupione przez ród Liechtenstein (jego nazwa pochodzi od twierdzy w pobliżu Wiednia o takiej samej nazwie).
W 1719 r. te ziemie zostały uznane przez Austrię za suwerenne księstwo w granicach Cesarstwa Niemieckiego. W roku 1806 cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego (narodu niemieckiego) Franciszek II (I) Habsburg został zmuszony przez Napoleona do abdykacji i zrzeczenia się tytułu cesarza rzymskiego. Liechtenstein w 1806 r. został członkiem Związku Reńskiego, który miał zastąpić cesarstwo i pozostał w nim do roku 1814 r. W latach 1815-1866 był członkiem Związku Niemieckiego. Przez te wszystkie lata księstwo utrzymywało ścisłe kontakty gospodarcze i polityczne z Austrią. Wynikiem tego było 1866 r. wystąpienie z nią ze Związku Niemieckiego i uzyskanie przez Liechtenstein pełnej niepodległości.
Podczas I wojny światowej państwo było neutralne. Po wojnie więzy z Austrią zostały zastąpione przez kontakty z Szwajcarią. W 1921 r. w Liechtensteinie ustanowiono konstytucję, według której kraj jest monarchią o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. W 1924 r. państwo weszło w skład szwajcarskiego związku celnego. Liechtenstein związał się ze Szwajcarią również unią monetarną i pocztową.
W 1949 r. państwo zostało członkiem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, a w 1978 r. zostało przyjęte do Rady Europy. W 1984 r. książę Franciszek Józef przekazał władzę Hansowi Adamowi II. W tym samym roku przyznano kobietom prawo głosu w wyborach powszechnych. W 1989 r. zmarł książę Franciszek i władzę przejął obecny książę Hans Adam II. Rok później Liechtenstein został przyjęty do ONZ. W 1991 r. kraj wstąpił do EFTA. Obecny premier Liechtensteinu Otmar Hasler został wybrany w 2001 r. W 2003 r. ogólnonarodowe referendum zwiększyło uprawnienia monarchy. Tym samym Księstwo zostało pierwszym państwem europejskim, które przywróciło klasyczną monarchię, radykalnie ograniczając demokrację parlamentarną.
[edytuj] Ustrój polityczny
Liechtenstein pod względem ustrojowym stanowi monarchię konstytucyjną. Od 1989 panuje tu książę Jan II Adam (Hans-Adam II). Bieżące sprawy polityczne podlegają księciu następcy tronu (kronprinz) Aloisowi (Aloizowi).
Władza prawodawcza należy do księcia i landtagu, liczącego 25 deputowanych i wybieranego co cztery lata w wyborach proporcjonalnych. Książę ma prawo absolutnego veta w stosunku do ustaw uchwalanych przez parlament.
Najważniejsze partie polityczne Liechtensteinu to aktualnie: Unia Ojczyźniana (Vaterländische Union, VU), Postępowa Partia Obywatelska Liechtensteinu (Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein, FBL) i Wolna Lista (Freie Liste).
Władza wykonawcza uzewnętrznia się w osobie premiera i rządu jako kolegium. Obecnie funkcję szefa egzekutywy sprawuje Otmar Hasler, wspomagany przez 4 ministrów (tzw. radców rządowych), mianowanych przez księcia na wniosek landtagu. Książę ma prawo do zdymisjonowania rządu i powołania gabinetu przejściowego, który musi w ciągu 4 miesięcy uzyskać votum zaufania parlamentu.
Władza judykatywna należy do sądów, w tym do składającego się z 5 sędziów Sądu Najwyższego. Sędziowie mianowani są przez księcia; raz mianowani są jednak nieusuwalni.
Interesy zewnętrzne Liechtensteinu prowadzone są głównie przez Szwajcarię. Przejścia graniczne do Austrii obsługiwane są przez szwajcarską służbę graniczną i celną. Na granicy ze Szwajcarią nie ma żadnych posterunków.
Liechtenstein jest monarchią, w której władca ma od czasu referendum konstytucyjnego w marcu 2003 największą realną władzę polityczną w Europie (nie licząc Watykanu). Żadna zmiana konstytucji nie może być przeprowadzona bez zgody księcia. Z drugiej strony monarchia może być zniesiona drogą referendum.
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Liechtensteinu.
Liechtenstein składa się z 11 gmin. 6 z nich (w tym stolica kraju Vaduz) przyporządkowana jest regionowi Oberland, pozostałe przynależą Unterlandowi. Jednostki administracyjne są bardzo rozdrobnione (np. gmina Vaduz składa się z 6 części), co wynika z dawnego podziału feudalnego księstwa.
Unterland: Eschen • Gamprin • Mauren • Ruggell • Schellenberg
Oberland: Balzers • Planken • Schaan • Triesen • Triesenberg • Vaduz
[edytuj] Geografia
Liechtenstein położony jest nad górnym Renem, w Alpach. Cała granica zachodnia państwa przebiega wzdłuż biegu Renu, wschodnia zaś wyznaczana jest przez łańcuchy alpejskie. Najwyższym szczytem Liechtensteinu jest Grauspitz o wysokości 2599 m n.p.m.
- Koordynaty: 47°10' N 09°32' E
- Całkowita granica lądowa: 77,9 km
- Długość wybrzeża: 0,00 km
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Austria 35 km, Szwajcaria 41 km
- Najniższy punkt: Ruggeller Riet 430 m
Powierzchnia Liechtensteinu zwiększyła się o około 0,5 km² (kosztem Austrii) a granica wydłużyła o 1,9 km, gdy 28 grudnia 2006 roku rząd dokładnie określił granicę państwa.
[edytuj] Ludność
Mniej niż dwie trzecie ludności podaje się za rodowitych Liechtensteinczyków, ludność obca to z kolei w większości Szwajcarzy (11%), Austriacy (6%) i Niemcy (4%) oraz Włosi (3%), Jugosłowianie (3%), Turcy (3%) i inni.
[edytuj] Język
W księstwie językiem urzędowym jest niemiecki, jakkolwiek większość mieszkańców posługuje się na co dzień dialektem alemańskim języka niemieckiego (tzw. Schwyzer Dytsch). Liechtenstein jest jedynym państwem niemieckojęzycznym, w którym mowa ta pełni funkcję jedynego dopuszczonego do obiegu języka (brak dopuszczonych języków mniejszościowych tak jak w Austrii i w Niemczech).
[edytuj] Struktura wyznaniowa
W czerwcu 2003 większość mieszkańców Liechtensteinu uważała się za katolików (75% ogółu), 7% przynależało do kościoła ewangelickiego, 4% podało się za muzułmanów, z kolei 11% mieszkańców określiło się jako ateiści lub bezwyznaniowcy. W Liechtensteinie katolicyzm jest religią państwową. 2 grudnia 1997 zostało powołane przez Jana Pawła II oddzielne arcybiskupstwo w Vaduz.
[edytuj] Gospodarka
Liechtenstein jest jednym z najbogatszych państw świata. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 130,3 tys. dolarów amerykańskich (2004).
[edytuj] Raj podatkowy
Liechtenstein ze względu na niskie podatki oraz liberalną politykę względem depozytów bankowych, jest uważany za jeden z niewielu rajów podatkowych na terenie Europy[2]. W Liechtensteinie mają swoją siedzibę liczne firmy zagraniczne i towarzystwa finansowe. Również przez polskie prawo państwo to jest traktowane jako jedno z czterdziestu, w których stosowana jest szkodliwa konkurencja podatkowa[3].
[edytuj] Demografia
| (2005) | |
| Liczba ludności | 33 717 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 17,6% |
| 15 - 64 lat | 70,4% |
| ponad 64 lata | 12% |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 39,22 lat |
| Mężczyzn | 38,74 lat |
| Kobiet | 39,68 lat |
| Przyrost naturalny | 0,82% |
| Współczynnik urodzeń | 10,41 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 7,06 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 4,8 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,01 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 0,98 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 0,99 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,71 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 4,7 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 6,34 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 3,05 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 79,55 lat |
| Mężczyzn | 75,96 lat |
| Kobiet | 83,16 lat |
| Rozrodczość | 1,51 urodzin/kobietę |
[edytuj] Obronność
Liechtenstein nie posiada własnej armii. Bezpieczeństwo zewnętrzne państwu zapewnia Szwajcaria. Jednak gdyby zaszła taka potrzeba, wcielony do wojska może zostać każdy mężczyzna do 60 roku życia. Jak na razie nie było to potrzebne.
[edytuj] Transport
W Liechtensteinie jest 323 km dróg o twardej nawierzchni. Linii kolejowych jest 19 km, a śródlądowych szlaków wodnych 26 km.
[edytuj] Media
W Liechtensteinie działają dwa dzienniki: Liechtensteiner Vaterland i Lichtensteiner Volksblatt. Nie podlegają one kontroli władz, ale są administrowane przez partie polityczne. Vaterland przez VU, a Volksblatt przez FBP. W kraju działa również stacja radiowa. Liechtenstein pozostaje jedynym krajem w Europie nie posiadającym własnej stacji telewizyjnej.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Jego dwaj jedyni sąsiedzi - Austria i Szwajcaria - także nie mają dostępu do morza. Oprócz Liechtensteinu jeszcze tylko jeden kraj na świecie, a mianowicie Uzbekistan, nie ma żadnego sąsiada, który miałby dostęp do morza
- ↑ A. Gomułowicz w:A. Gomułowicz, J.Małecki Podatki i prawo podatkowe, wyd. IV, Warszawa 2008, s.105 ISBN 978-83-7334-863-9
- ↑ Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie określenia krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową dla celów podatku dochodowego od osób prawnych, Dziennik Ustaw 2005 nr 94 poz. 791
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||
|
|||||||
| Lublin też zagra w finale XVII WOŚP |
|
W niedzielę, Lublin - podobnie jak w tym dniu inne polskie miasta - zagra w finale XVII Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy na rzecz wczesnego rozpoznania chorób nowotworowych u dzieci.
|
| Ukraina zgodzi się na rosyjskich obserwatorów |
|
Ukraiński Naftohaz poinformował dziś, że w celu rozwiązania sporu gazowego Ukraina zgodzi się, by Rosjanie monitorowali przepływ gazu.
|
| "Ameryka powinna zatrzymać broń nuklearną w Europie" |
|
Stany Zjednoczone powinny zatrzymać taktyczną broń nuklearną w Europie, a nawet rozważyć zmodernizowanie starych głowic, by zachować wiarogodność u sojuszników - napisano w raporcie zespołu eksperckiego, o którym informuje dzisiaj dziennik "Washington Post".
|
| Syntex upadł |
|
Sąd Gospodarczy w Łodzi oficjalnie ogłosił upadłość zakładu Syntex w Łowiczu. To już druga upadłość w 39-letniej historii zakładu.
|
| KE: Jest porozumienie, gaz wciąż nie płynie |
|
Komisja Europejska potwierdziła dziś zawarcie z Ukrainą i Rosją porozumienia o wysłaniu obserwatorów, którzy mają monitorować tranzyt rosyjskiego gazu do UE przez Ukrainę.
|
szkoły policealne Władysławowo noclegi ręceprecz odtybetu przeprowadzki warszawa Word ---------