Z Wikipedii

Lech z braćmi: Czechem i Rusem

Lech I

Lech i Czech drzeworyt z Kroniki Macieja Miechowita

Lech – legendarny protoplasta Polaków, założyciel Gniezna i twórca państwa Polan. Brat Czecha i Rusa. Tradycja przypisuje mu stworzenie nazwy pierwszej stolicy Polski i określenie godła państwa - Orła Białego. Legenda o nim pojawiła się m.in. w czeskiej kronice Dalimila i polskiej Kronice Wielkopolskiej.

[edytuj] Legenda

Prawdopodobnie najstarsza wzmianka o Lechu pochodzi z czeskiej kroniki Dalimila z początku XIV wieku, gdzie został on przedstawiony w towarzystwie Czecha, legendarnego praojca narodu czeskiego^[1].

Lecha opisał także autor Kroniki Wielkopolskiej: Gdy zaś ze swoim potomstwem wędrował przez rozległe lasy, gdzie teraz istnieje królestwo polskie, przybywszy wreszcie do pewnego uroczego miejsca, gdzie były bardzo żyzne pola, wielka obfitość ryb i dzikiego zwierza, tamże rozbił swe namioty. A pragnąc tam zbudować pierwsze mieszkanie, aby zapewnić schronienie sobie i swoim rzekł "Zbudujmy gniazdo"! Stąd i owa miejscowość aż do dzisiaj zwie się Gniezno, to jest "budowanie gniazda"^[2]

Według późniejszej legendy Lech podczas postoju w okolicach Poznania ujrzał pod wieczór sporych rozmiarów gniazdo na drzewie. Znajdował się w nim biały orzeł z dwoma pisklętami. Gdy Lech przyglądał się mu, orzeł rozpostarł skrzydła na tle nieba czerwonego od zachodzącego słońca. Lech zachwycił się i postanowił osiąść w tym miejscu. Na pamiątkę w swoim herbie umieścił białego orła na czerwonym tle, a miejsce nazwał Gnieznem od słowa gniazdo. Legenda ta występuje w kilku wersjach^[3], różniących się szczegółami i dokładnością opisu. Aktualnie pełni ona rolę opowiastki dla dzieci i nieobowiązkowej lektury dla uczniów szkoły podstawowej^[4].

[edytuj] Historyczność Lecha

Pojawiła się hipoteza łącząca legendarnego Lecha z czeskim księciem Lechem, który zginął w 805 roku w walce z wojskami Karola Wielkiego^[5].

[edytuj] Pochodzenie imienia

Imię protoplasty Polaków pochodzi zapewne od nazwy plemienia Lędzian - Lechici, która pojawiła się m.in. w Geografie bawarskim w formie Lendizi. W późniejszym czasie określenie Lechici zostało przyporządkowane wszystkim mieszkańcom państwa polskiego. Do dziś funkcjonuje w tym znaczeniu w wielu językach wschodnich wraz z rzeczownikiem określającym samo państwo - Lechia. Nazwa ta w zgrubiałej formie Ljachowie została użyta się m.in. w ruskiej Powieści minionych lat: Slověne że ovi prišedše i sědoša na Vislě i prozvaša sja Ljachově. A od tech Ljachov prozvaša sja Poljane. Nazwę tę zastosował także Wincenty Kadłubek w zlatynizowanych formach Lechitae (Lechici) i lechiticus (lechicki). Jednokrotnie w jego kronice polskiej pojawia się także Lechia na określenie Polski. W kronice brakuje natomiast wzmianki o samym Lechu. Legenda ta nie pojawia się także we wcześniejszej kronice Galla Anonima.

Lubomir Czupkiewicz twierdzi z kolei, że imię Lech jest jedynie zniekształconym w przekazach określeniem, przydomkiem, jakim określała drużyna Polan swojego wodza. Przydomek ten pierwotnie wywodzić się miał z nazwy plemienia sarmackich Alanów, zamieszkujących wówczas terytorium dzisiejszego Mazowsza, z których wódz ten miał się wywodzić.

[edytuj] Ciekawostki

Baśń o Lechu już w średniowieczu pobudzała pisarzy do poetyckiego przedstawiania pradziejów polskich tak, jak to czyniła literatura rzymska. Podjęto próby napisania eposu Lechiada wzorując się na Eneidzie, opisującej baśniową historię narodzin Rzymu. Maciej Kazimierz Sarbiewski, piszący w I poł. XVII wieku, przygotował Lechiadę obliczoną na 12 tomów. Eposu tego poeta nigdy nie dokończył. Zachował się tylko fragment księgi jedenastej^[6].

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Lech (imię),
• Piast,
• Popiel (książę),
• legendarni władcy Polski,
• Wizymir,
• historia Polski (do 1138).

[edytuj] Bibliografia

• Labuda G., Mieszko I, s. 31-32, Wyd. Ossolineum, Wrocław 2002, ISBN 83-04-04619-9