Z Wikipedii

Stary Testament
Biblia Hebrajska
część wspólna dla judaizmu i chrześcijaństwa: Rodzaju (1 Mojżeszowa) Wyjścia (2 Mojżeszowa) Kapłańska (3 Mojżeszowa) Liczb (4 Mojżeszowa) Powtórzonego Prawa (5 Mojżeszowa) Jozuego Sędziów Rut 1 Samuela 2 Samuela 1 Królewska 2 Królewska 1 Kronik 2 Kronik Ezdrasza Nehemiasza Estery Hioba (Joba) Psalmy Przysłów (Przypowieści) Koheleta (Kaznodziei) Pieśń nad pieśniami Izajasza Jeremiasza Lamentacje (Treny) Ezechiela Daniela Ozeasza Joela Amosa Abdiasza Jonasza Micheasza Nahuma Habakuka Sofoniasza Aggeusza Zachariasza Malachiasza
Kanon katolicki, prawosławny, etiopski i syryjski
Tobiasza Judyty 1 Machabejska 2 Machabejska Mądrości Syracha Barucha List Jeremiasza
Kanon prawosławny
3 Ezdrasza 3 Machabejska Ody Modlitwa Manassesa Psalm 151
Dodatek do kanonu prawosławnego
4 Machabejska
Kanon rosyjski i etiopski
4 Ezdrasza
Kanon etiopski
Jubileuszy Henocha 1-3 Mekabiego 4 Barucha
Kanon syryjski
Psalmy syryjskie 2 Barucha
Ten szablon: pokaż • dyskusja • edytuj

Księga Daniela [Dn lub Dan] - księga zaliczana do pism prorockich Starego Testamentu (w Biblii hebrajskiej do Pism, Ketuwim).

Spis treści 1 Osoba Daniela 2 Miejsce w kanonie 3 Rękopisy 4 Układ księgi 5 Wielojęzyczność księgi 6 Tło historyczne 7 Gatunek literacki 8 Data powstania 9 Przesłanie księgi 10 Księga Daniela w sztuce 10.1 w literaturze 10.2 W malarstwie i rzeźbie 10.3 w muzyce 11 Przypisy 12 Bibliografia

[edytuj] Osoba Daniela

Głównym bohaterem Księgi jest Daniel (Dānijjē’l – moim sędzią jest Bóg). Według Informacji zawartych samej księdze Daniel był jednym z młodzieńców żydowskich deportowanych przez Nabuchodonozora do Babilonii. Przebywając na dworze najpierw królów babilońskich, a potem perskich dochodził do coraz wyższych godności i zaszczytów, zajmując z czasem najwyższe stanowiska w administracji królewskiej dzięki mądrości i posiadanym zdolnościom, zwłaszcza umiejętności wyjaśniania snów. Nie sposób rozstrzygnąć czy Daniel jest postacią historyczną, wokół której narosła obszerna literatura, czy też postacią legendarną. ^[1].

Imię Daniel pojawia się również w innych księgach biblijnych. W Księdze Ezechiela 14,14.20 Daniel pojawia się jako wzór człowieka sprawiedliwego wraz z Noem i Hiobem. W Ez 23,3 jest przedstawiony jako mędrzec. Imię Daniel występuje też w literaturze pozabiblijnej: w tekstach z Mari (Da-ni-el) czy Ugarit (Dan(i)-ilu – moim sędzią jest El), gdzie pojawia się król Daniel, sprawiedliwy sędzia: „ten który sądzi sprawę wdowy, ten który rozpatruje sprawę sieroty”. Poza sytuacjami gdy imię Daniel odnosi się do postaci demonów lub aniołów występuje w literaturze Bliskiego Wschodu jako postać legendarna, wzór człowieka sprawiedliwego i mądrego^[2].

[edytuj] Miejsce w kanonie

W kanonie Biblii Hebrajskiej Księga Daniela znajduje się w ostatniej części czyli wśród Pism (ketûbîm), a nie wśród Proroków. Wydaje się, że przyczyną takiego umieszczenia księgi była późna data jej ostatecznej redakcji, gdy zbiór pism prorockich był już zamknięty. Przemawia za tym brak wzmianek o Danielu w Księdze Syracha pochodzącej z końca II wieku, która wymienia: Izajasza (48,20), Jeremiasza, Ezechiela i Dwunastu Proroków (49,7-10), co może świadczyć o zamkniętym zbiorze pism prorockich w tym czasie. W większości manuskryptów hebrajskich Księga Daniela znajduje się pomiędzy Księgą Estery, a księgami Ezdrasza i Nehemiasza, a w nielicznych przed Księgą Estery.

Pomimo włączenia Księgi Daniela do Pism, już w starożytności była uważana za pismo prorockie, a sam Daniel był określany mianem proroka. Za proroka uważa Daniela m.in. Józef Flawiusz. Prawdopodobnie z tego względu w Biblii Greckiej księga została zaliczona do proroków większych. W większości rękopisów greckich jest umieszczona po Księdze Ezechiela, ale wcale nierzadko przed Księgą Ezechiela, a nawet przed Księgą Izajasza. W Wulgacie oraz we współczesnych edycjach Biblii jest umieszczana po Księdze Ezechiela, a przed Dwunastu prorokami mniejszymi ^[3].

[edytuj] Rękopisy

Podstawą większości współczesnych edycji Księgi Daniela jest tekst masorecki (TM) wydany w oparciu o pochodzący z lat 1008-1009 po Chr. Codex Petropolitanus (d. Leningradiensis). Odkrycia w Qumran wzbogaciły nas o 8 fragmentarycznie zachowanych manuskryptów Księgi Daniela pochodzących z czasów, kiedy powstała ostateczna redakcja księgi – najstarszy z końca II wieku przed Chr. Teksty z Qumran zasadniczo potwierdzają tekst masorecki, istniejące różnice dotyczą w większości ortografii i morfologii.

Rękopisy greckie różnią się od masoreckich przede wszystkim dodatkami:

• Modlitwą Azariasza i pieśnią trzech młodzieńców (3, 24-90),
• Opowiadaniem o Zuzannie (13, 1-64),
• Opowiadaniem i Belu i wężu (14, 1-46).

Te dodatki nie weszły do kanonu hebrajskiego i zostały odrzucone po rewizji kanonu przez protestantów. Najstarszy rękopis grecki Septuaginty (LXX) zawierający fragmenty Księgi Daniela pochodzi z połowy III wieku. Kolejny fragment pochodzi z V wieku. Najstarszy pełny kodeks, będący rewizją tekstu greckiego dokonaną przez Orygenesa, jest datowany na IX-XI wiek. W przedmowie do księgi Hieronim pisał: Kościoły Pana i Zbawiciela nie czytają proroka Daniela według Siedemdziesięciu Tłumaczy (tj. LXX), ale używają wersji Teodocjana. Dlaczego to się stało nie wiem… lecz to muszę stwierdzić, że różni się ono bardzo od prawdy (tj. tekstu hebrajskiego i aramejskiego) i dlatego słusznie zostało odrzucone. Przekład Teodocjana jest rzeczywiście o wiele dokładniejszy. Pochodzi prawdopodobnie z I wieku po Chr. i zachował się w wielu manuskryptach.

Tłumaczenie starołacińskie (Vetus Latina) jest znane jedynie z cytatów pisarzy wczesnochrześcijańskich i opiera się na przekładzie Teodocjana. Wulgata Hieronima została przełożona z hebrajskiego i aramejskiego, sporadycznie odwołuje się do Teodocjana. Podobnie z hebrajskiego i aramejskiego przełożona była syryjska Peszitta^[4].

[edytuj] Układ księgi

Opowiadania
1, 1-21	Opowiadanie o Danielu i 3 młodzieńcach na dworze królewskim – Daniel i jego towarzysze przygotowują się do służby	hebrajski
2, 1-49	Sen Nabuchodonozora o posągu – Daniel opowiada Nabuchodonozorowi jego sen, w którym posąg zbudowany z różnych materiałów zostaje roztrzaskany przez kamień oderwany od góry.	aramejski, początkowe 4 wiersze hebrajskie
3, 1-30	Trzej młodzieńcy w piecu ognistym – Nabuchodonozor buduje posąg i nakazuje oddać mu hołd. Za odmowę 3 młodzieńcy zostają wrzuceni do rozpalonego pieca. Ogień nie robi im krzywdy.	aramejski
3, 31 - 4, 34	Sen Nabuchodonozora o drzewie –Nabuchodonozor ma sen, o drzewie, które rozwija się a następnie zostaje zniszczone. Daniel wyjaśnia sen królowi.	aramejski
5, 1 - 6, 1	Uczta Baltazara – W czasie uczty wydanej przez króla Baltazara na ścianie pojawia się tajemniczy napis. Daniel wyjaśnia jego sens.	aramejski
6, 2-29	Daniel w jaskini lwów – oskarżony wobec króla Daniel zostaje wtrącony do jaskini lwów i cudownie ocalony.	aramejski
Wizje
7, 1-28	Wizja 4 bestii i jakby Syna Człowieczego – Cztery bestie wychodzą z morza. Postać jakby Syna Człowieczego przybywa z obłokami, odywa sąd i niszczy bestie, a Bóg oddaje jej władzę nad światem.	aramejski
8, 1-27	Wizja barana i kozła – Dzieje imperium perskiego, Aleksandra Macedońskiego i jego następców. Występuje Antioch IV Epifanes, bezcześci świątynię i prześladuje wiernych Bogu.	hebrajski
9, 1-27	Proroctwo o 70 tygodniach lat – Interpretacja proroctwa Jeremiasza o 70 latach spustoszenia Jerozolimy. Zapowiedź zniszczenia zła i nadejścia wieku sprawiedliwości.	hebrajski
10, 1 - 12, 13	Wizja dotycząca historii i wydarzeń końca dni – Objawienie anioła: przegląd historii od imperium medyjskiego po Antiocha IV Epifanesa. Zapowiedź zmartwychwstania i powszechnego zbawienia.	hebrajski
Dodatki deuterokanoniczne (nieuznawane przez Żydów i protestantów)
13, 1-64	Opowiadanie o ocaleniu Zuzanny – Zuzanna, żona Joakima zostaje fałszywie oskarżona przez 2 starców i ocalona przez Daniela.	grecki
14, 1-42	Opowiadanie o Belu i wężu – Daniel demaskuje kapłanów bożka Bela i zabija węża czczonego przez Babilończyków.	grecki

[edytuj] Wielojęzyczność księgi

Księga Daniela dotarła do nas w trzech językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Tekst podstawowy w hebrajskim i aramejskim, przy czym pierwsze opowiadanie i początek drugiego (do wiersza 4a) po hebrajsku, następne pięć opowiadań i wizja z rozdziału 7 po aramejsku, a kolejne wizje (rozdziały 8-12) znowu po hebrajsku. Istnieje kilka hipotez próbujących wyjaśnić ten szczególny fenomen:

• Księga została napisana przez jednego autora w dwóch językach. Część aramejska dotyczy pogańskiej historii Babilonii, a hebrajska Izraela i czasów ostatecznych. Autor świadomie przeszedł w rozdziale 2 na aramejski^[5].
• Cała księga została napisana hebrajsku, a część aramejska powstała dla czytelników nie znających hebrajskiego. Część hebrajskiego tekstu zaginęła i została zastąpiona przekładem aramejskim^[6].
• Cała księga została napisana w języku aramejskim, a jej część została przetłumaczona na hebrajski aby mogła być włączona do kanonu^[7].
• Zjawisko dwujęzyczności jest efektem włączenia starszego materiału aramejskiego do księgi, która w ostatecznym etapie została skomponowana po hebrajsku^[8].

[edytuj] Tło historyczne

Królowie babilońscy	Królowie perscy
Nabuchodonozor (605-562)	Cyrus II Wielki (550-530)	Dariusz II (423-404)
Ewil-Merodak (562-560)	Kambyzes II (530-522)	Artakserkses II (404-358)
Newigilissar (560-556)	Dariusz I Wielki (522-486)	Artakserkses III (358-338)
Labashi-Marduk (556)	Kserkses I (486-465)	Artakserkses IV (338-336)
Nabonid (556-539)	Artakserkses I (465-424)	Dariusz III (335-331)
Baltazar (regent 549-539)	Kserkses II (423)

W VIII wieku przed Chr. Królestwo Izraela podbili Asyryjczycy czyniąc zeń prowincję swego imperium, a południowe królestwo Judy sprowadzili do roli państwa wasalnego. Pod koniec VII wieku , Kyaksares, król Medów w koalicji z Babilończykami zdobył stolicę Asyrii Niniwę rozbijając całkowicie imperium asyryjskie. Ostatecznie na gruzach Asyrii to nie Medowie lecz Babilończycy powołali do życia nowe imperium utworzone przez króla Nabuchodonozora. W 587 roku ostatecznie zlikwidował on królestwo Judy, przesiedlając znaczne ilości Judejczyków do Babilonii. Potęga Babilonii za jego następców szybko podupadła. W 539 roku Cyrus Wielki, który wcześniej podbił Medię i ogłosił się królem Medów i Persów zdobył Babilon obalając ostatniego króla babilońskiego Nabonida i jego syna Baltazara. Przez następne dwa stulecia na obszarze Azji Mniejszej panowali Persowie, wśród których najwybitniejszym władcą był król Dariusz I Wielki. W 331 roku Aleksander Wielki poddał ziemie należące do państwa perskiego pod panowanie Greków. W wyniku walk wodzów Aleksandra Wielkiego, po jego śmierci Palestyna w III wieku znalazła się pod panowaniem greckiej dynastii Ptolemeuszów władających z Aleksandrii. W 200 roku, po bitwie pod …… przeszła pod panowanie dynastii Seleucydów mających stolicę w Antiochii. Większość deportowanych przez Nabuchodonozora Żydów, po roku 539, za zgodą Cyrusa, wróciła do ojczyzny. Pod panowaniem władców perskich a potem ptolemejskich żydzi cieszyli się ograniczoną autonomią polityczną i wolnością religijną. Dopiero Antioch IV Epifanes z powodów politycznych i kulturowych, dążący do zhellenizowania żydów starał się zmusić ich do porzucenia dawnej religii i przyjęcia religii pogańskiej. Jego polityka doprowadziła do krwawych prześladowań i wybuchu powstania żydowskiego, o którym opowiadają księgi machabejskie. Konflikt między religią żydów a pogańskimi religiami rządzących nimi władców jest głównym tematem księgi Daniela. Jest jednak ukazany z Bożej perspektywy – jako zapowiedziany od dawna i dopuszczony przez Boga, który jest Panem historii: usuwa królów i ustanawia królów (Dn 2, 21). ^[9]

[edytuj] Gatunek literacki

Haggada: wykorzystana w rozdziałach 1-6 i 13-14 bierze swą nazwę od pochodzącego z Miszny hebrajskiego słowa haggādâ znaczącego dosłownie opis, narracja. Termin stosuje się na oznaczenie opowieści mającej słaby związek z historią lub pozbawionej w ogóle historycznych odniesień mającej udzielić pouczenia moralnego. Przy czym większość uczonych uznaje opowiadania występujące w Dn 1-6 za opowiadanie dworskie –opowiadania o dworzanach lub doradcach królewskich, których akcja toczy się na dworze królewskim. Ich bohaterowie doświadczają przygód, intryg i niebezpieczeństw choć ostatecznie odnoszą sukces. Opowiadania ujawniają ich mądrość i zdolności, jednocześnie służąc jako forma przekazu specjalnego przesłania, którego udziela dworzanin w postaci mowy lub interpretacji snu. Konstrukcja opowiadania wygląda następująco: bohater cieszy się uznaniem, następnie wskutek zmowy lub intrygi grozi mu niebezpieczeństwo, zostaje skazany na śmierć lub wtrącony do więzienia, zostaje jednak ocalony, jego mądrość jest powszechnie uznana a on sam awansuje na wyższe stanowisko. Poza Księgą Daniela opowiadanie dworskie występuje w Biblii w opowieści o Józefie (Księga Rodzaju rozdziały 37-51), o Esterze (Księga Estery), poza Biblią w Opowieści o Ahikarze, u Herodota np. w opowieści o Krezusie na dworze króla Kambyzesa^[10].

Apokalipsa: drugi z gatunków zastosowany w rozdziałach 7-12 tworzą tajemnicze objawienia przekazywane w postaci fantastycznych wizji lub za pośrednictwem aniołów, a dotyczących zarówno wydarzeń z przeszłości, współczesnej historii jak i eschatologicznych wydarzeń końca czasów. Ponieważ objawienia są zwrócone do sławnych postaci z odległej przeszłości opisywane w nich proroctwa przedstawiane są jako dotyczące wydarzeń przyszłych. Są one jednak jednocześnie proroctwem w tym sensie, w jakim są nimi dla czytelników, którzy stykają się z nimi już po ich zaistnieniu – ponieważ podają Bożą interpretację dziejów^[11].

[edytuj] Data powstania

Do niedawna powszechnie uznawano Daniela za autora księgi, a spisane w pierwszej osobie wizje za rzeczywiste proroctwa. Dzisiaj niewielu biblistów jest skłonnych do obrony takiego stanowiska. Fakt, że Księga Daniela:

• jest dwujęzyczna
• składa się z sekwencji dwóch różnych gatunków literackich: opowiadań i wizji apokaliptycznych
• z jednej strony nawiązuje do okresu wygnania i niewoli, z drugiej do prześladowań Antiocha IV Epifanesa

skłania badaczy do przyjęcia, że księga powstawała w kilku etapach. Opowiadania, w których żywa jest propaganda polityczna przeciwko Nabonidowi, mogły powstać jeszcze w okresie babilońskim. Ze względu na to, że nie zawierają żadnych aluzji do czasów Machabeuszy, ani Antiocha Epifanesa przypuszcza się, że mogły tworzyć samodzielną kompozycję aramejską jeszcze przed tymi wydarzeniami^[12].

Dodatkowym argumentem przemawiającym za tą hipotezą jest okoliczność, że opowiadnia z rozdziałów 1-6 pomimo tego, że rozgrywają się na dworze królów perskich i babilońskich dość swobodnie traktują chronologię tego okresu. Cztery opowiadania dzieją się za panowania króla Nabuchodonozora. Wedle Dn 1, 1 Nabuchodonozor uprowadził żydów do Babilonu w trzecim roku panowania króla Jojakima, a więc w 606 roku. Nabuchodonozor objął władzę po zwycięstwie pod Karkemisz w 605 roku i dopiero po tym wydarzeniu skierował swą ekspansję na południe. Poza Księgą Daniela nie mamy Informacji o tak wczesnym przesiedleniu żydów. Wedle pozostałych źródeł pierwsze zdobycie Jerozolimy nastąpiło dopiero w 598/7 roku. W Dn 5, 11 Baltazar jest przedstawiany jako syn Nabuchodonozora. W rzeczywistości po krótkich rządach następców Nabuchodonozora: Ewil-Merodaka (562-560), Newigilissara (560-556) i Labashi-Marduka (556) tron objął uzurpator Nabonid (556-539). Baltazar, który był jego synem, nie pochodził nawet z rodu Nabuchodonozora. Nigdy nie był też królem. W zastępstwie ojca, który z powodu spisku opuścił Babilon i przez 10 lat rządził państwem z Teima, Baltazar zarządzał jedynie Babilonem jako książę i następca tronu. Po Baltazarze w opowiadaniu z Dn 5 wspomina się Dariusza Meda, który zdobył Babilon. Medowie nigdy jednak nie zdobyli Babilonii. Zostali bowiem wcześniej (w 550 r.) podbici przez Persów Cyrusa Wielkiego, który w 539 roku zdobył również Babilon. Informacja Dn 6, 7, o licznych satrapach króla Dariusza odnosi się do następcy Cyrusa Dariusza I (522-486), który ustanowił w swym królestwie 120 satrapów. Dariusz I w okresie swego panowania udaremnił dwie rebelie babilońskich pretendentów do tronu i być może te właśnie wydarzenia zostały przywołane w księdze w postaci króla Dariusza Meda^[13].

Odmiennie od wydarzeń z epoki babilońskiej i perskiej wydarzenia z okresu hellenistycznego zawarte w wizjach 7-12 są przedstawione o wiele dokładniej. Autor zna fakt zbezczeszczenia świątyni w Jerozolimie przez Antiocha Epifanesa w grudniu 167 roku, 2 kampanie Epifanesa przeciwko Egiptowi, powstanie Akry. Ponieważ jednocześnie nie wie nic o oczyszczeniu świątyni ani o okolicznościach śmierci Antiocha Epifanesa pod koniec 164 roku, współcześni badacze skłaniają się do datowania powstania rozdziałów 8-12 na okres pomiędzy 167 a 164 rokiem (powstanie aramejskiej wizji z rozdziału 7 bywa przenoszone na rok 167, ponieważ nie ma w niej wzmianki o zburzeniu świątyni, a są już aluzje do dekretu Epifanesa o wprowadzeniu pogańskiego kultu i zakazie zachowywania przepisów Prawa)^[14].

[edytuj] Przesłanie księgi

Księga Daniela została napisana w celu zachęcenia żydów, by pozostali wierni religii przodków, w czasie gdy stanęli wobec pokusy światowej kultury hellenistycznej, która była nierozłącznie związana z religią pogańską, a jednocześnie doświadczali krwawych prześladowań mających zmusić ich do porzucenia Prawa Mojżeszowego. Z tego powodu autor wykazuje wyższość mądrości Boga Izraela nad mądrością pogan i ukazuje Jego wielką moc zdolną wybawić Jego wiernych z rąk prześladowców. Autor Księgi Daniela przekazuje przesłanie dla wierzących wszystkich czasów, że Bóg jest Panem dziejów, który wykorzystuje powstanie i upadek narodów jako przygotowanie do ustanowienia swego królestwa.

Księga Daniela ma wielkie znaczenie dla dalszego rozwoju apokaliptyki żydowskiej i chrześcijańskiej. Nauczanie dotyczące aniołów i ich roli w przekazywaniu woli Bożej wniosło istotny wkład w rozwój angelologii rabinicznej i wczesnochrześcijańskiej. Niezwykle istotne jest też nauczanie Daniela na temat zmartwychwstania umarłych (Dn 12, 2). Osobne znaczenie uzyskały słowa Daniela o Synu Człowieczym, przychodzącym na obłokach nieba (Dn 7, 13), które w niedługim czasie miały uzyskać interpretację mesjańską, stając się ulubionym wyrażeniem Jezusa^[15].

[edytuj] Księga Daniela w sztuce

[edytuj] w literaturze

• Jedna z pierwszych wierszowanych parafraz księgi, niezwykle popularnych w średniowieczu pochodzi z VII wieku z Anglii.
• Zachował się również średniowieczny dramat Ordo prophetarum, w którym występuje Daniel.
• W 1634 Pedro Calderon napisał dramat La cena de Baltasar.
• W 1671 została wydana niemiecka tragikomedia Der Siegende Hofman Daniel.
• W 1782 w zbiorze Sacred Drams ukazał się dramat autorki H. More Daniel i Belshazzar.
• W 1815 w Hebrew Melodies G. G. Byrona Vision of Belshazzar
• W 1822 H. H. Milman wydał sztukę Belshazzar
• W 1828 ukazała się sztuka R. E. Landora Impious Feast
• W 1858 romantyczną tragedię Baltasar napisał G. Gomez de Avellaneda
• W 1920 poemat The Daniel Jazz wydał V. Lindsay
• w literaturze polskiej
  • około 1562 roku Jan Kochanowski napisał poemat Zuzanna
  • Parafrazy Dn 13 dokonali w swych wierszach poeci romantyczni: Adam Mickiewicz (Bakczysaraj), Juliusz Słowacki (Paryż), Cyprian Kamil Norwid (Vanitas vanitatuum)
  • W 1907 roku w dwa tygodnie po śmierci Stanisława Wyspiańskiego został wydany jego dramat Daniel^[16].

[edytuj] W malarstwie i rzeźbie

• Daniel w jaskini lwów i trzej młodzieńcy w piecu ognistym występują często na freskach w katakumbach jako ilustracja siły wiary w niebezpieczeństwie śmierci.
• Podobnie często jest przedstawiana w sztuce wczesnochrześcijańskiej Zuzanna modląca się , osaczona przez oskarżycieli, stając się typem męstwa i wiary w obliczu niebezpieczeństw do czasu zakończenia prześladowań w IV wieku.
• W sztuce wczesnego średniowiecza (IV-VI wiek) postać Daniela często pojawia się jako płaskorzeźba na sarkofagach i w świątyniach.
• W późniejszym okresie na portalu katedry w Chartres (ok. 1225), w tzw. studni Mojżesza C. Slutera (1395-1406, obecnie w muzeum w Dijon).
• Z kolei Baltazar w rzeźbach portalowych w Vezelay (XII w.), Amiens i Magdeburgu (XIII w.) jest przedstawiany jako zapowiedź antychrysta.
• Daniel pojawia się też w średniowiecznym malarstwie miniaturowym, np. w Apokalipsie Sewera z XI wieku (Paryż, Biblioteka Narodowa).
• Ilustracją Daniela w jaskini lwów jest kompozycja G. Berniniego (1650) w Capella Chigi w kościele S. Maria del Popolo w Rzymie – w jednej z nisz siedzi prorok Daniel z lwem u stóp, w drugiej anioł trzyma za włosy proroka Habakuka.
• Rzeźba Daniel i lew Berniniego (1655) znajduje się też w Muzeach Watykańskich.
• Postać Daniela wymalował na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej Michał Anioł (1511).
• Tintoretto namalował Daniela uratowanego przez anioła i Trzech młodzieńców w piecu ognistym (1577/8) w Scuola Grande di San Rocco w Wenecji.

• Do najsłynniejszych obrazów nawiązujących do Księgi Daniela należą Rubensa Daniel w jaskini lwów (ok. 1615) i Uczta Baltazara Rembrandta (ok. 1635).
• Cykl fresków o śnie Nabuchodonozora namalował Guido Reni (pocz. XVII w.) w bazylice S. Maria Maggiore w Rzymie.
• Inne: Wypędzenie króla Nabuchodonozora G. van Troyesa (1641), Nabuchodonozor W. Blake’a (1795), Daniel w jaskini lwów [Eugene Delacroix|E. Delacroix]], w Polsce W. Ślendziński (1859).
• Szczególnym powodzeniem w malarstwie nowożytnym cieszył się temat Zuzanny podglądanej przez starców. Malowali ją: Pinturicchio (1493-1495), A. Altdorfer (1526), L. Lotto (1517), J. Bassano (1571), Tintoretto (1560-1562), Rubens (dwa obrazy: 1607/8, 1609/10), P. Veronese, Guercino (1617), G. Reni (1620), A. van Dyck (1621), Rembrandt (1647), J. B. Santerre (1704) ^[16].

[edytuj] w muzyce

• Ludus Danieli z opactwa Beauvais we Francji z XII wieku.
• Na motywach Księgi Daniela jest oparta opera A. Caldary wystawiona w 1731 roku, oratorium Il cantico de’tre faniciulli J. A. Hasse’a (1734) oraz oratorium G. F. Händla Belshazzar (1745).
• Uczta Baltazara z Dn 5 stała się też inspiracją dla oratorium W. Waltona Belshazzar’s Feast (1931) ^[16].

[edytuj] Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• A. Di Lella: Księga Daniela. W: Katolicki Komentarz Biblijny. R. E. Brown, J. A. Fitzmyer, R. E.Murphy (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, 2001, ss. 777-781. ISBN 83-7146-080-5. 
• A. LaCocque: Księga Daniela. W: Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego. W. R. Farmer (red.). Warszawa: Wydawnictwo Księży Werbistów, 2001, ss. 966-971. ISBN 83-7192-122-5. 
• Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Michał Peter (red.). Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1992. ISBN 83-7015-196-5. 
• M. Parchem: Księga Daniela. Komentarz. Częstochowa: Edycja św. Pawła, 2008, ss. 30-159. ISBN 978-83-7427-369-8. 

Zaspy i koleiny utrudniają jazdę kierowcom

Wszyscy podróżujący drogą krajową numer 15 między Ostródą a Lubawą w Warmińsko- Mazurskie muszą uważać na zaspy śnieżne i koleiny, które niestety znacznie utrudniają jazdę.

Radom: Strażacy ugasili pożar kamienicy

Na szczęście strażakom udało się ugasić pożar dwukondygnacyjnej kamienicy w centrum Radomia. Ogień pojawił się wczoraj wieczorem.

W tym sklepie Cię okradną

Internetowy sklep 1RTV kusi poświąteczną wyprzedażą. Oferuje telewizory niemal o połowę tańsze niż w innych internetowych sklepach. Jeżeli się skusisz, zamówisz i wpłacisz pieniądze, to je straciłeś.

5 zł i jedziesz jak Małysz

Dziś rusza wyciąg krzesełkowy przy Skoczni im. Adama Małysza w Wiśle-Malince. Chcąc poczuć się jak patron obiektu i jego fruwający koledzy trzeba wyłożyć 5 zł.

W izraelskim nalocie zginęła Ukrainka i jej dziecko

W izraelskim nalocie w rejonie miasta Gaza zginęła Ukrainka i jej dwuletni syn - podały dziś rano palestyńskie źródła.

bielizna armatura sanitarna szkoły policealne Madera Prezentacje multimedialne ---------