Z Wikipedii

Krzysztof Penderecki
Krzysztof Penderecki
Data i miejsce urodzenia	23 listopada 1933 Dębica
Gatunek	muzyka klasyczna
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Krzysztof Penderecki (ur. 23 listopada 1933 w Dębicy) – współczesny polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, przedstawiciel tzw. polskiej szkoły kompozytorskiej w latach sześćdziesiątych. Mąż Elżbiety Pendereckiej.

Wychował się w rodzinie o ormiańskich korzeniach^[1]. Początkowo uczył się grać na skrzypcach i pobierał lekcje kompozycji u Franciszka Skołyszewskiego. Następnie w latach 1955 - 1958 studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna) w Krakowie w klasie Artura Malawskiego.

Międzynarodowy rozgłos przyniosły mu utwory o bardzo oryginalnej kolorystyce dźwiękowej, często wykorzystujące niekonwencjonalne techniki artykulacji (np. stukanie w deko instrumentów smyczkowych). Taka technika kompozytorska otrzymała miano sonoryzmu, a reprezentują ją m.in. utwory takie jak Ofiarom Hiroszimy — tren, Polymorphia, De natura sonoris. W tym stylu skomponowana jest również Pasja wg św. Łukasza.

Kompozytor w niebanalny sposób realizował postulaty ówczesnej awangardy. Jednym z nich był "aleatoryzm niezamierzony", polegający na niedokładnym zapisywaniu partytur. Wprawdzie ogromnie utrudniało to wykonania i z powodu protestów wykonawców w późniejszych wydaniach kompozytor zezwalał na zapisywanie nut w konwencjonalny, precyzyjny sposób (uzmysławia to pierwsze i późniejsze wydania Pasji wg św. Łukasza), lecz sama koncepcja stanowiła wyraźne usprawnienie procesu zapisywania złożonych partytur na ogromne obsady wokalno-instrumentalne i pozwalała szybciej realizować kolejne zamówienia.

U progu lat 70. XX w. kompozytor porzucił technikę sonorystyczną, coraz częściej komponował tonalnie, orkiestrując w stylu niemieckiej muzyki symfonicznej z końca XIX stulecia (Symfonia wigilijna). Zarzucano mu więc, że "zdradził awangardę", ale ten styl znalazł aprobatę szerokiej publiczności. W Polsce specjalne zainteresowanie budziły w latach osiemdziesiątych utwory nawiązujące do wydarzeń politycznych, np. Polskie Requiem, jeden z utworów zaliczanych do tzw. socrealizmu liturgicznego.

W 1996 roku Krzysztof Penderecki skomponował Siedem bram Jerozolimy na zamówienie miasta Jerozolimy z okazji jubileuszu 3000 lat Świętego Miasta; prawykonanie miało miejsce w Jerozolimie 9 stycznia 1997 roku, a pierwsze wykonanie w Polsce odbyło się w Warszawie 14 marca 1997 roku.

Kompozytor w oryginalny sposób konstruuje swoje wieloczęściowe utwory. Najpierw powstaje jedna lub kilka części, następnie dołącza do nich następne. Tym sposobem każdy utwór może być wielokrotnie prezentowany w wersji premierowej, co ma niebagatelne znaczenie w praktyce koncertowej. Najdłużej powstawało w ten sposób Polskie Requiem, obecnie w trakcie przedłużania jest VIII Symfonia, której początkowa wersja zamówiona została na otwarcie Filharmonii w Luksemburgu i tam wykonana w 2005.

Skłonność do usprawniania procesu twórczego, której pierwszym przejawem był aleatoryzm niezamierzony skłoniła Pendereckiego do przeniesienia do muzyki tradycję znanej w przeszłości w środowisku malarzy, a polegającej na tym, iż mistrz przyjmuje zamówienia i koordynuje pracę, natomiast uczniowie wykonują konkretne zadania, takie jak adaptacja utworu na kolejne obsady, albo rozwinięcie pomysłów naszkicowanych przez mistrza.

W 2005 roku kompozytor został odznaczony przez Prezydenta RP Orderem Orła Białego.

Melancholijny charakter wielu epizodów w utworach z ostatnich lat wynika z faktu, iż ulubionym interwałem kompozytora jest seksta mała.

Fragmenty dzieł Krzysztofa Pendereckiego wykorzystał Andrzej Wajda w filmie "Katyń"; oprac. ścieżki dźwiękowej przygotował Stanisław Radwan.

Spis treści 1 Dzieła 1.1 Utwory sceniczne 1.1.1 Opery 1.2 Muzyka instrumentalna 1.2.1 utwory na orkiestrę 1.2.2 utwory na orkiestrę smyczkową 1.2.3 utwory na orkiestrę dętą 1.2.4 utwory na zespół jazzowy 1.2.5 utwory na instrumenty solowe i orkiestrę 1.2.6 muzyka kameralna 1.2.7 muzyka filmowa i wykorzystywana w filmach 1.2.8 Kompozycje na taśmę 1.3 Muzyka wokalna 1.3.1 muzyka na chór a cappella 1.3.2 śpiew z akompaniamentem zespołu instrumentalnego lub orkiestry 1.3.3 utwory na chór i orkiestrę 1.3.4 głosy solowe, chór i zespół instrumentalny bądź orkiestra 2 Przypisy 3 Zobacz też 4 Bibliografia

[edytuj] Dzieła

[edytuj] Utwory sceniczne

[edytuj] Opery

• 1968-1969: Diabły z Loudun (opera) (The Devils of Loudun) – Opera w trzech aktach (Libretto kompozytora na podstawie "The Devils of Loudun" (Aldousa Huxleya), w opracowaniu Johna Whitinga,);
• 1976-1978: Paradise Lost (Raj utracony) – Sacra Rappresentazione w dwóch aktach (na podstawie poematu Johna Miltona – Raj utracony);
• 1984-1986: Czarna maska – Opera w jednym akcie (Tekst Harry'ego Kupfera i Krzysztofa Pendereckiego, na podstawie dramatu Gerharta Hauptmanna);
• 1990-1991: Ubu Rex – Opera buffa w dwóch aktach (Libretto: Jerzy Jarocki, na podstawie dramatu "Ubu Roi" Alfreda Jarry'ego)

[edytuj] Muzyka instrumentalna

[edytuj] utwory na orkiestrę

• 1959-1960: Anaklasis na 42 instrumenty smyczkowe i perkusję;
• 1961-1962: Fluorescencje na orkiestrę;
• 1966: De natura sonoris No. 1 na orkiestrę;
• 1971: Prélude na instrumenty dęte blaszane, perkusję i kontrabasy;
• 1971: De natura sonoris No. 2 na orkiestrę;
• 1972-1973: I Symfonia na orkiestrę;
• 1974: "Przebudzenie Jakuba" na orkiestrę;
• 1979: Adagietto z "Raju utraconego" na orkiestrę;
• 1979-1980: II Symfonia (Wigilijna') na orkiestrę;
• 1988-1995: III Symfonia na orkiestrę;
• 1989: Adagio – IV Symfonia na wielką orkiestrę;
• 1991-1992: V Symfonia na orkiestrę;
• 2003: Fanfarria Real na orkiestrę;
• 2005: Chaconne – in memoria Giovanni Paolo II z „Polskiego Requiem” na orkiestrę kameralną;

[edytuj] utwory na orkiestrę smyczkową

• 1959: Emanacje na dwie orkiestry smyczkowe;
• 1960-1961: Ofiarom Hiroszimy — tren – na 52 instrumenty smyczkowe;
• 1961: Polymorphia na 48 instrumentów smyczkowych;
• 1962: Kanon na orkiestrę smyczkową;
• 1973: Intermezzo na 24 instrumenty smyczkowe;
• 1992: Sinfonietta per archi;
• 1996-1997: Serenade na orkiestrę smyczkową: Passacaglia (1996), Larghetto (1997);

[edytuj] utwory na orkiestrę dętą

• 1967: Pittsburgh Ouverture na orkiestrę dętą;
• 1994: Entrata na 4 rogi, 3 trąbki, 3 puzony, tubę i kotły;
• 1998: Luzerner Fanfare na 8 trąbek i perkusję.

[edytuj] utwory na zespół jazzowy

• 1971: Actions na zespół jazzowy.

[edytuj] utwory na instrumenty solowe i orkiestrę

• 1961: Fonogrammi na Flet i orkiestrę kameralną;
• 1964: Capriccio per oboe e 11 archi;
• 1964: Sonata per violoncello ed orchestra;
• 1966-1967: Concerto per violoncello ed orchestra (przejrzane 1971/1972);
• 1967: Capriccio per violino ed orchestra;
• 1971: Partita na koncertujący klawesyn, gitarę elektryczną, basową, harfę, Kontrabas i orkiestrę (przejrzane 1991)
• 1976-1977: Concerto per violino ed orchestra (przejrzane1988)
• 1982: Concerto per violoncello ed orchestra no. 2;
• 1983: Concerto per viola (violoncello/clarinetto) ed orchestra;
• 1992: Concerto per flauto (clarinetto) ed orchestra da camera;
• 1992-1995: Metamorfozy Concerto per violino ed orchestra n. 2;
• 1994: Sinfonietta No. 2 per clarinetto ed archi;
• 2000: Muzyka na flet prosty, marimbę i smyczki;
• 2000-1901: Concerto Grosso per tre violoncelli ed orchestra;
• 2001-2002: Concerto per pianoforte ed orchestra, «Resurection»;
• 2002-2003: Adagio na wiolonczelę i orkiestrę;
• 2004: Concerto grosso no. 2 per 5 clarinetti ed orchestra;

[edytuj] muzyka kameralna

• 1953: Sonata na skrzypce i fortepian;
• 1956: 3 miniature per clarinetto e pianoforte;
• 1959: Miniatura per violino e pianoforte;
• 1960: Quartetto per archi No. 1 (I Kwartet smyczowy);
• 1968: Capriccio per Siegfried Palm;
• 1968: Quartetto per archi No. 2 (II Kwartet smyczowy);
• 1980: Capriccio für Tuba solo;
• 1984: Cadenza per viola sola;
• 1985-1986: Per Slava;
• 1987: Prélude na klarnet solo in B;
• 1988: Der unterbrochene Gedanke na kwartet smyczkowy;
• 1990-1991: Trio smyczkowe;
• 1993: Quartett na klarnet, skrzypce, altówkę i wiolonczelę;
• 1994: Divertimento per violoncello solo;
• 1999: Sonata per violino e pianoforte No. 2;
• 2000: Sekstet na skrzypce, altówkę, wiolonczelę, klarnet, waltornię i fortepian;
• 2004: Tempo di Valse na wiolonczelę solo;kameralną;

[edytuj] muzyka filmowa i wykorzystywana w filmach

• 1964: Rękopis znaleziony w Saragossie w reżyserii Wojciecha Hasa
• 1973: Egzorcysta w reżyserii Williama Friedkina
• 1980: Lśnienie w reżyserii Stanleya Kubricka
• 2007: Katyń w rezyserii Andrzeja Wajdy

[edytuj] Kompozycje na taśmę

• 1961: Psalmus na taśmę;
• 1972: Ekecheiria – Muzyka na taśmę z okazji igrzysk XX olimpiady.

[edytuj] Muzyka wokalna

[edytuj] muzyka na chór a cappella

• 1962: Stabat Mater z Pasji Łukaszowej na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella;
• 1965: Miserere z Pasji Łukaszowej na chór chłopięcy ad lib. i trzy chóry mieszane (ATB) a cappella;
• 1965: In Pulverem Mortis z Pasji Łukaszowej na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella;
• 1972: Ecloga VIII (Vergili "Bucolica") na 6 głosów (AATBBB) a cappella;
• 1981: Agnus Dei z Polskiego Requiem na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella;
• 1986: Ize cheruvimi – na chór mieszany a cappella (SSAATTBB) a cappella do tekstu staro-cerkiewno-słowiańskiego;
• 1987: Veni creator (Hrabanus Maurus) na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella;
• 1992: Benedicamus Domino (Organum i Psalm 117) na pięciogłosowy chór męski (TTTBB) a cappella;
• 1993: Benedictus na chór mieszany (SATB) a cappella;

[edytuj] śpiew z akompaniamentem zespołu instrumentalnego lub orkiestry

• 1959: Strofy na sopran, recytatora i 10 instrumentów do tekstów Menandra, Sofoklesa i in.

[edytuj] utwory na chór i orkiestrę

• 1958: Psalmy Dawida na chór mieszany (SATB) i instrumenty strunowe – (Psalm XXVIII, Psalm XXX, Psalm XLIII und Psalm CXLIII);
• 1959-1961: Wymiary czasu i ciszy na czterdziestogłosowy chór mieszany, perkusję i smyczki;
• 1964: Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae na dwa chóry mieszane i orkiestrę;
• 1970-1973: Canticum Canticorum Salomonis na szesnastogłosowy chór mieszany, orkiestrę kameralną i parę taneczną (ad lib.);
• 1997: 'Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu (Hymn do św. Daniela) na chór mieszany i orkiestrę;
• 1997: Hymn do św. Adalberta na chór mieszany i orkiestrę.

[edytuj] głosy solowe, chór i zespół instrumentalny bądź orkiestra

• 1965-1966: Passio Et Mors Domini Nostri Jesu Christi Secundum Lucam na sopran, bariton, bas, recytatora, chór chłopięcy, trzy chóry (SATB) i orkiestrę;
• 1967: Dies Irae – Oratorium ob memoriam in perniciei castris in Oświęcim necatorum inexstinguibilem reddendam na sopran, tenor, bas, chórmieszany (SATB) i orkiestrę: I. Lamentatio, II. Apocalypsis III. Apotheosis (Oratorium);
• 1970: Kosmogonia na solistów (sopran, tenor, bas), chór mieszany i orkiestrę;
• 1969-1970: Utrenja I (Jutrznia — złożenie do grobu) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
• 1970-1971: Utrenja II (Zmartwychwstanie) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
• 1973-1974: Magnificat na bas solo, zespół wokalny, dwa chóry mieszane, głosy chłopięce i orkiestrę: I. Magnificat, II. Fuga, III. Et misericordia eius..., IV. fecit potentiam, V. passacaglia, IV. sicut locutus est, VII. gloria;
• 1979-1980: Te Deum na cztery głosy solowe (sopran, mezzosopran, tenor, bas), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
• 1980-1984: Polskie Requiem na czterech solistów (SATB), chór mieszany i orkiestrę;
• 1995: Agnus Dei na cztery głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę;
• 1996: Siedem bram Jerozolimy na pięć głosów solowych (SSATB), recytatora, trzy chóry mieszane i orkiestrę. Częci utworu:
  • I. Magnus Dominus et laudabilis nimis,
  • II. Si oblitus fuero tui, Jerusalem,
  • III. De profundis,
  • IV. Si oblitus fuero tui, Jerusalem,
  • V. Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147),
  • VI. Ezechiel 37, 1-10,
  • VII. Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis;
  • (zdjęcie fragmentu partytury);
• 1997-1998: Credo na pięć głosów solowych (sopran, mezzosopran, alt, tenor, bass) chór dziecięcy, chór mieszany i orkiestrę;
• 2004: Phedra na głos, chór i orkiestrę;
• 2004-2005: Symfonia nr 8 „Lieder der Vergänglichkeit” na sopran, mezzosopran, baryton, chór i orkiestrę symfoniczną;

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• 21059 Penderecki

[edytuj] Bibliografia

• R. Chłopicka Krzysztof Penderecki między sacrum a profanum, Kraków, Akademia Muzyczna 2000
• L. Erhardt Spotkania z Krzysztofem Pendereckim, Kraków, PWM 1975
• T. A. Zieliński Dramat instrumentalny Pendereckiego, Kraków, PWM 2003

Szczecin to wymarzone miasto dla emigrantów?

Ze szczególną misją specjalna do Wielkiej Brytanii udają się dzisiaj Władze Szczecina. W jakim celu? Chcą przekonać emigrantów z Polski, by osiedlili się na Pomorzu.

Izrael w gotowości - dziś palestyński Dzień Gniewu

Tysiące izraelskich policjantów zostały dziś rano rozlokowane w Jerozolimie Wschodniej w związku z proklamowanym przez palestyński ruch Hamas kolejnym Dniem Gniewu.

Kraków uczcił ofiary konfliktu w Strefie Gazy

W czwartek wieczorem na Rynku Głównym w Krakowie odbył się protest przeciwko izraelskiej ofensywie w Strefie Gazy. W inicjatywie wzięło udział ponad 100 osób, Polaków i Palestyńczyków. Zebrani zapalili świece, aby uczcić ofiary konfliktu.

Pożar poddasza kamienicy ugaszony

Wczoraj wieczorem przy ul. Zawiszy Czarnego w Łodzi w jednej z tamtejszych kamienic doszło do pożaru poddasza. Na szczęście strażakom udało się już ugasić ogień.

Zaspy i koleiny utrudniają jazdę kierowcom

Wszyscy podróżujący drogą krajową numer 15 między Ostródą a Lubawą w Warmińsko- Mazurskie muszą uważać na zaspy śnieżne i koleiny, które niestety znacznie utrudniają jazdę.

program do kosztorysowania domy z drewna smycze szkoły policealne kominy ---------