Z Wikipedii

Kozica tatrzańska
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Gromada	ssaki
Podgromada	ssaki żyworodne
Szczep	łożyskowce
Rząd	parzystokopytne
Rodzina	krętorogie
Rodzaj	Rupicapra
Gatunek	kozica
Podgatunek	kozica tatrzańska
Nazwa systematyczna
Rupicapra rupicapra tatrica
Blahout, 1972
Status ochronny
Kategoria zagrożenia (CzKGZ) EX EW CR EN VU NT LC Kategoria: krytycznie zagrożony

Kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), podgatunek kozicy (Rupicapra rupicapra) występujący w Tatrach oraz w Niżnych Tatrach na Słowacji (populacja introdukowana w latach 1969-74). Jest najdalej na północ wysuniętą populacją kozicy.

[edytuj] Różnice między kozicą tatrzańską, a kozicą alpejską

Można wyróżnić wiele cech, które pozwoliły Blahoutowi wyodrębnić podgatunek tatrzański kozicy. Z cech kraniometrycznych można wymienić całkowitą długość czaszki, która u kozicy alpejskiej dochodzi do 180mm, a u kozicy tatrzańskiej zdecydowanie przekracza 180mm, a nawet przekracza 190mm (rekord 202mm). Najprawdopodobniej kozice tatrzańskie są cięższe od kozic alpejskich, potwierdzenie tej tezy jest niemożliwe ze względu na małą liczebność kozic tatrzańskich. Normą jest schodzenie kozic alpejskich zimą poniżej granicy lasu, natomiast kozice tatrzańskie czynią to sporadycznie.

[edytuj] Pokarm

Kozice odżywiają się pokarmem roślinnym, najczęściej wybieranymi przez nie gatunkami są: pędy, kora i liście jarząbu pospolitego górskiego (Sorbus aucuparia glabarata), pędy liście i owoce różnych gatunków jagód, i szereg gatunków roślin zielnych jak miłosna górska (Adenostyles alliariae), różne gatunki przywrotników (Alchemilla), arcydzięgiel litwor (Anielica archangelica), ostróżka tatrzańska (Delphinum oxysepalum)i ponad setka innych gatunków roślin, kozice zjadają również czasami mchy i porosty.

[edytuj] Liczebność

Dwa razy do roku jest organizowane przez Tatrzański Park Narodowy i TANAP liczenie kozic. W letnim liczeniu w roku 2007 naliczono 548 sztuk, w tym 119 tegorocznych młodych, przyjęto, że po stronie polskiej przebywały 143 sztuki, w tym 38 tegorocznych młodych. W roku 2008 naliczono jesienią w sumie 770 sztuk, po polskiej stronie 170^[1] (wyniki tegorocznego liczenia pokazują, że coroczne liczenia kozic przeprowadzane w TPN i TANAP nie są dokładne i dostarczają jedynie danych szacunkowych). Liczebność kozic w Tatrach na przestrzeni wieków ulegała dużym zmianom. Szczególnie uciążliwa była tu presja myśliwska, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII wieku oraz nadmierne wypasanie bydła i owiec w Tatrach. Nadmierne polowania prowadzone przez góralskich myśliwych zwanych koziarzami doprowadziły kozice na skraj wymarcia. Pierwszym aktem prawnym dotyczącym ochrony kozic była Ustawa względem zakazu łapania i sprzedawania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz uchwalona w Sejmie Galicyjskim we Lwowie 5 października 1868 roku, była to pierwsza w świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunkowej zwierząt. Dzięki tej ustawie powstała w Tatrach straż górska, mająca na celu zapobiegać kłusownictwu, pierwszymi strażnikami zostali "nawróceni" polowace. Jednak ochrona kozic nie spowodowała całkowitego wyeliminowania kłusownictwa, górale nadal nielegalnie polowali na kozice w Tatrach Bielskich istniał zwierzyniec księcia Hohenlohe, gdzie książę masowo zabijał kozice i wprowadzał gatunki zwierząt zupełnie nieznane Tatrom jak: żubr, koziorożec, jelenie z Azji i inne. Obydwie wojny światowe przyczyniły się do rozwoju kłusownictwa i spadku liczebności kozic, po II wojnie światowej po stronie polskiej Tatr przebywało ok. 26 osobników. Rygorystyczna ochrona kozic zapoczątkowana utworzeniem TPN i TANAP i zlikwidowanie w Tatrach uciążliwego dla przyrody nadmiernego pasterstwa spowodowało wzrost populacji kozic do pułapu nawet 1100 sztuk w pierwszej połowie lat 60., po czym liczebność populacji kozic ustabilizowała się na poziomie ok. 800 sztuk (po stronie polskiej przebywało ok. 25% kozic). Z początkiem lat 90. rozpoczął się nagły i gwałtowny spadek liczebności kozicy tatrzańskiej do krytycznego poziomu ok. 200 sztuk w 1999 roku, obecnie populacja jest ustabilizowana na poziomie ok. 500 sztuk. Liczebność kierdeli po polskiej stronie Tatr waha się od 2-3 do 12-15 osobników, chociaż w latach osiemdziesiątych zdarzały się kierdele składająca się nawet z 52 osobników.

[edytuj] Pokrewieństwo z innymi podgatunkami kozicy

Prowadzone przez naukowców z hiszpańskiego Uniwersytetu w Oviedo badania (zakończone w 2004 roku) wykazały, że kozica tatrzańska jest najbliżej spokrewniona z kozicą karpacką Rupicapra rupicapra carpatica, a nieco dalej z kozicą alpejską Rupicapra rupicapra rupicapra rozdzielenie populacji karpackiej i tatrzańskiej nastąpiło co najmniej 10000 lat temu, a populacji karpackiej i alpejskiej co najmniej 15000 lat temu.

[edytuj] Zagrożenia

Obecnie zagrożeniem dla kozicy jest nadmierna turystyka, zanieczyszczenia środowiska, anomalie klimatyczne i nie do końca zbadane pokrewieństwo między zwierzętami w populacji tatrzańskiej kozicy (zbyt bliskie pokrewieństwo może prowadzić do ujawniania się szkodliwych mutacji genetycznych, rozwoju chorób genetycznych i w konsekwencji nawet do wymarcia populacji). Co prawda badania naukowców z Oviedo dowiodły, że kozice tatrzańskie cechują się nie mniejszą zmiennością genetyczną niż żywotne populacje kozic alpejskich czy kozic pirenejskich, to owe wyniki nie są pewne, ponieważ przebadano jedynie dwa osobniki.

[edytuj] Bibliografia

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

przegląd zagadnień z zakresu biologii, fauna Polski

[edytuj] Galeria

Kozice w Tatrach

Wizerunek kozicy w logo TPN.