Z Wikipedii

Ѩзыкъ словѣньскъ Językŭ slověnĭskŭ
Obszar	Rosja, Ukraina, Białoruś, Bułgaria, Rumunia, Mołdawia, Macedonia, Serbia i Chorwacja
Liczba mówiących	Język wymarły
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie  Języki słowiańskie   Południowosłowiańskie    J. staro-cerkiewno-słowiański
Pismo	głagolica, cyrylica
Status oficjalny
Język urzędowy	Język wymarły
Kody języka
ISO 639-1	cu (jak i dla nowego cerkiewnosłowiańskiego)
ISO 639-2	chu
ISO 639-3	chu
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Staro-cerkiewno-słowiańska wersja językowa (cu) Wikipedii

Modlitwa Ojcze nasz zapisana cyrylicą w języku s-c-s

Język staro-cerkiewno-słowiański (w polskich publikacjach spotyka się także zapisy: język s-c-s i język scs) - najstarszy literacki język słowiański, formujący się od połowy IX wieku i oparty głównie na słowiańskich gwarach Sołunia (dzisiejsze Saloniki). Najbliżej spokrewniony jest ze współczesnym językiem bułgarskim i macedońskim, jakkolwiek literackie postaci tych języków oparte są na innych dialektach, a nie na dialekcie sołuńskim, który poza s-c-s nie stał się podstawą żadnego języka literackiego.

[edytuj] Historia

Misjonarze Słowian, Cyryl i Metody, uczynili go językiem liturgicznym chrześcijan obrządku słowiańskiego.

Późniejszą fazę rozwoju tego języka stanowi język cerkiewnosłowiański. Silny wpływ wywarł język s-c-s na język staroruski, a pośrednio także na współczesny, literacki język rosyjski.

[edytuj] Kanon

Najstarsze teksty s-c-s, pisane przez braci sołuńskich lub ich uczniów jeszcze w IX w. nie zachowały się do dzisiaj. Znane są natomiast późniejsze ich odpisy, już z X i XI w., zachowujące pewne wspólne, archaiczne cechy językowe, które w dużym stopniu odróżniają je od powstałych w tym samym czasie tekstów w formujących się dopiero językach narodowych. Księgi te nazywane są kanonem s-c-s: poświadczają one szereg charakterystycznych form, odnoszonych do tzw. klasycznego języka s-c-s.

Do cech klasycznego s-c-s należą:

1. zachowane samogłoski nosowe;
2. samogłoska jat' (zapisywana w transkrypcji najczęściej jako ě, zob. jać);
3. grupy ra i la będące rezultatem przestawki;
4. grupy spółgłoskowe št i žd, powstałe z palatalizacji (zmiękczenia) wcześniejszych grup spółgłoskowych *tj/kť i dj.
5. konsekwentnie zapisywane jery.

[edytuj] Pismo

Do zapisu języka s-c-s stosowane były dwa alfabety. Początkowo księgi zapisywano głagolicą, opracowaną przez Konstantyna-Cyryla. Później w tym samym celu stosowano także cyrylicę.

[edytuj] Nazewnictwo

W bogatej literaturze przedmiotu względem języka s-c-s stosowanych jest wiele rozmaitych określeń, m.in. starosłowiański, starosłoweński, starobułgarski, słowianobułgarski.

W macedońskiej literaturze naukowej dość często używane jest określenie język staromacedoński (mac. старомакедонски јазик). Argumentem za takim nazewnictwem jest w tym wypadku stwierdzenie, że współcześni słowiańscy mieszkańcy Macedonii są bezpośrednimi spadkobiercami Słowian, których język był punktem wyjściowym dla powstania s-c-s. Dzieje języka s-c-s wpisują się w historię rozwoju współczesnej macedońszczyzny.

[edytuj] Zaimki

Odmiana zaimków osobowych

[edytuj] Nazewnictwo

Nazwa staro-cerkiewno-słowiański jako przymiotnik złożony składający się z dwóch lub więcej członów równorzędnych znaczeniowo powinna być pisana zawsze z łącznikiem. Jeszcze w latach 30. XX wieku złożenie to pisano łącznie, o czym świadczy tytuł podręcznika Henryka Ułaszyna Język starocerkiewnosłowiański (Lwów 1928). Inne nazwy to język starocerkiewny oraz język starosłowiański, pisane łącznie. Niemiecka nazwa to altkirchenslavische, a angielska Old Church Slavonic.

[edytuj] Bibliografia

• Czesław Bartula, Podstawowe wiadomości z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego na tle porównawczym, Warszawa 2002
• Tadeusz Brajerski, Język staro-cerkiewno-słowiański, Lublin 1990

[edytuj] Zobacz też

• języki słowiańskie
• lingwistyka

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Prirúčnyj slovár slaveno-pólskij, il̀i sobránie rečénij slavénskich neudóv razumtelnych, obrtájuščichia v knigach cerkovnych, na iazyk pólmskij tolkóvanych = Słownik słowiańsko-polski zawierający w sobie mniej teraz zrozumiałe, w księgach cerkiewnych i do nabożeństwa służących znayduiące się słowa, dla użytku duchowieństwa, wyznawców obrządku grecko-katolickiego, miłośników starożytnego ięzyka słowiańskiego - Małopolska Biblioteka Cyfrowa - format djvu
• Gramatyka języka staro-cerkiewno-słowiańskiego w czeskiej Wikipedii
  • deklinacja staro-cerkiewno-słowiańska
  • koniugacja staro-cerkiewno-słowiańska
  • składnia staro-cerkiewno-słowiańska