Z Wikipedii

Języki i dialekty Europy Środkowo-Wschodniej

Język rusiński (w Polsce posiadający nazwę urzędową język łemkowski; zwany również łemkowsko-rusińskim, rusińsko-łemkowskim, karpatorusińskim, baczwańsko-rusnackim) – język słowiański używany przez Rusinów (nazywających siebie Rusnakami), mieszkających na Ukrainie Zakarpackiej, we wschodniej Słowacji, w Polsce (Łemkowie i Bojkowie), na Węgrzech, w Rumunii, od XVIII w. w Wojwodinie (Serbia) i w Chorwacji, a od początku XX w. też w Kanadzie i USA. Dobrze skodyfikowany tylko w byłej Jugosławii.

Większość polskich językoznawców uznaje ten język za zespół gwar języka ukraińskiego. Sami użytkownicy są podzieleni w kwestii tożsamości etnicznej – niektórzy uważają się za Ukraińców a swój język za dialekt języka ukraińskiego, inni podkreślają własną odrębność.

W Wojwodinie język rusiński ma status języka urzędowego, natomiast na Słowacji status języka mniejszościowego. Zapisywany jest cyrylicą.

W gwarach łemkowskich można znaleźć wiele słów pochodzenia wołoskiego, które do dziś występują w języku rumuńskim, ale jest też bardzo wiele wpływów polskich, słowackich, a nawet węgierskich.

Gwary rusińskie zalicza się do grupy języków wschodniosłowiańskich. Te używane w Polsce, na Słowacji i w Wojwodinie przejawiają jednak pewne cechy języków zachodniosłowiańskich, a dokładniej cechy wspólne z językiem polskim i wschodnimi dialektami słowackimi, np. stały akcent wyrazowy na przedostatniej sylabie oraz formy czasu przeszłego złożone z imiesłowu zakończonego na -l i krótkiej formy czasownika być:

[edytuj] Najwyraźniejsze cechy językowe

• pełnogłos,
• przejścia *dj > dž, *tj > č,
• końcówka trzeciej osoby liczby mnogiej ť (na przykład nesuť),
• imiesłowy na -čyj/-čij (na przykład spivajučij),
• typ czasu przeszłego robił jem tam cilyj den,
• akcent na przedostatniej sylabie,
• końcówka mianownika przymiotników liczby mnogiej -y (stary baby),
• końcówka narzędnika żeńskich rzeczowników -om (s tom dobrom susidkom),
• końcówka dopełniacza żeńskich przymiotników -oj(i) (staroj baby, šumnoji ďivky),
• końcówka bezokolicznika -ty,
• dwie formy czasu przyszłego (budu robyty/robyl),
• palatalizacja k, g, h, ch typu borsug-borsudzy,
• enklityczne formy zaimków osobowych mi, ťi, si, mu, ji, ňa, ťa, sa/sja, ho, ju/jej (na przykład pryšol gu mi),
• ściągnięte końcówki przymiotników,
• końcówka pierwszej osoby liczby mnogiej -me,
• palatalizacja s, z przed kontynuantami ě, ę,
• depalatalizacja miękkich d, t, n (na przykład pjat, ked, den),
• partykuła pytająca ci,
• czasownik przeczący nyt/ńit,
• dwojaki tryb przypuszczający bym/by jem.

[edytuj] Przykład

[edytuj] Źródła

• Encyklopedi Powszechna PWN
• http://lemkowyna.net/

[edytuj] Zobacz też

język ukraiński, języki słowiańskie, Rusini, Łemkowie, Bojkowie, Wojwodina