Józef Mackiewicz - Kazimierz Górski

Józef Mackiewicz

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Józef Mackiewicz h. Bożawola (ur. 1 kwietnia 1902, Sankt Petersburg, zm. 31 stycznia 1985, Monachium) – polski pisarz i publicysta.

Spis treści

[edytuj] Dzieciństwo i lata szkolne

Ojciec J. Mackiewicza, Antoni, pochodzący z rodziny szlacheckiej był dyrektorem i współwłaścicielem petersburskiej firmy importującej wina, jego matka, Maria z Pietraszewiczów, pochodziła z Krakowa. Józef był bratem Stanisława i Seweryny, matki Kazimierza Orłosia i babki Macieja Orłosia. W 1907 r. rodzina Mackiewiczów przeniosła się do Wilna, gdzie trzy lata później Józef rozpoczął naukę w gimnazjum klasycznym. Będąc uczniem szóstej klasy gimnazjum, jako siedemnastolatek, wziął ochotniczo udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po jej ukończeniu, mimo braku matury, rozpoczął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, których jednak nie ukończył. Studiował także na powstałym w Wilnie Uniwersytecie Stefana Batorego. Z powodów finansowych studiów nie ukończył lecz najprawdopodobniej otrzymał absolutorium.

[edytuj] Początki pracy dziennikarskiej, komplikacje życia prywatnego

Pierwsze artykuły opublikował na początku lat 20. W latach 1923-1939 J. Mackiewicz pracował w wychodzącym w Wilnie Słowie, którego redaktorem naczelnym był jego starszy brat, Stanisław Mackiewicz. Nieudane małżeństwo, jakie zawarł w 1924 roku z nauczycielką Antoniną Kopańską (z którą miał córkę Halinę), rozpadło się po kilku latach. Po rozejściu się z żoną związał się na krótko z Wandą Żyłowską (zmarłą w czasie wojny), z którą miał córkę Idalię, która po wojnie nie emigrowała do Polski i aż do śmierci w 2000 roku mieszkała w Wilnie (syn Idalii jest obywatelem Litwy). Ożenił się ponownie w 1933 r. (według innych źródeł dopiero w 1938) z pracującą w Słowie Barbarą Toporską (z tego związku nie miał dzieci).

[edytuj] Pisarz w konflikcie ze zmieniającymi się władzami

W 1936 roku Józef Mackiewicz wydał tom nowel 16. między trzecią i siódmą, a następnie, w 1938 r. Bunt rojstów, będący wyborem reportaży pisanych dla Słowa. W tym samym roku, w proteście przeciw polityce państwa na kresach przechodzi na prawosławie. Po wkroczeniu Sowietów do Polski uciekł do Kowna, jednak w listopadzie 1939 r. po przejęciu Wilna przez Litwinów powrócił i wydawał jedną z dwóch ukazujących się w Wilnie gazet codziennych – Gazetę Codzienną.

W maju 1940 rząd litewski pozbawił go prawa publikacji, a gdy 15 czerwca 1940 r. Wilno ponownie przeszło w ręce sowieckie, zarabiał na życie, pracując jako drwal i woźnica (jak sam wyznał w wywiadzie udzielonym Bronisławowi Mamoniowi z "Tygodnika Powszechnego": był wtedy "furmanem konnego wozu ciężarowego".

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941, Niemcy zaproponowali mu redagowanie pisma w języku polskim, jednak J. Mackiewicz stanowczo odmówił. Publikował za to w wydawanym przez Niemców Gońcu Codziennym, co później stało się przyczyną oskarżeń o kolaborację.

[edytuj] Sprawa wyroku śmierci

Na przełomie 1942-1943 roku Józef Mackiewicz został skazany przez sąd specjalny AK na karę śmierci. Sergiusz Piasecki, kierujący Egzekutywą AK, odmówił zastrzelenia Mackiewicza, zaś ppłk Aleksander Krzyżanowski, komendant Okręgu Wileńskiego, podjął decyzję o jego uniewinnieniu. Do dzisiaj nie są jasne okoliczności wydania wyroku śmierci, prawdopodobnie stała za tym agentura sowiecka w szeregach AK - sprawę tę drobiazgowo analizuje prof. Włodzimierz Bolecki w książkach: "Ptasznik z Wilna (o Józefie Mackiewiczu)", [pod pseudonimem Jerzy Malewski], Wydawnictwo ARKA, Kraków, 1991; "Wyrok (na Józefa Mackiewicza)", [pod pseudonimem Jerzy Malewski], Wydawnictwo POLONIA, Londyn, 1991; "Ptasznik z Wilna. O Józefie Mackiewiczu (Zarys monograficzny)", Wydawnictwo Arcana, seria Arkana literatury, Kraków, 2007.

[edytuj] Relacja z Katynia

W maju 1943 po odkryciu przez Niemców w Katyniu grobów oficerów polskich zamordowanych przez Sowietów, na zaproszenie niemieckie i za zgodą polskich władz podziemnych udał się do Katynia jako obserwator ekshumacji zwłok. Po powrocie w Gońcu Codziennym ukazał się wywiad z J. Mackiewiczem pt. "Widziałem na własne oczy", w którym zrelacjonował pobyt w miejscu kaźni polskich oficerów. Za ten wywiad PPR wydała na Józefa Mackiewicza wyrok śmierci.

[edytuj] Lata powojenne - emigracja

Uciekając przed ponowną okupacją sowiecką w 1944 r., J. Mackiewicz wraz z żoną przedostali się do Warszawy. Udało im się opublikować trzy numery pisma Alarm, gdzie dowodzili, że wygrana Sowietów w wojnie z Niemcami oznacza dla Polski kolejną okupację, tym razem sowiecką. Wciąż uciekając przed Sowietami, jesienią 1944 r. Mackiewiczom udało się dotrzeć do Krakowa; J. Mackiewicz napisał tutaj broszurę Optymizm nie zastąpi nam Polski. W styczniu 1945 r. Mackiewiczowie wyjechali do Rzymu i na zlecenie Biura Studiów 2 Korpusu Polskiego J. Mackiewicz opracował białą księgę o mordzie katyńskim - "Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów" z przedmową gen. Andersa - ukazała się w roku 1948.

W 1945 roku Józef Mackiewicz został oczyszczony z zarzutu kolaboracji z hitlerowcami przez sąd koleżeński Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W Rzymie ukazał się też reportaż J. Mackiewicza o mordzie w Ponarach.

W latach 1946-1947 J. Mackiewicz zaczął regularnie publikować w kilku pismach emigracyjnych, m.in. w paryskiej Kulturze. Współpracował z emigracyjną prasą litewską, ukraińską, białoruską i rosyjską. W tym też czasie Mackiewiczowie przenieśli się do Londynu.

Rok 1951 to przede wszystkim publikacja The Katyń Wood Murders, pierwszej książki na temat zbrodni katyńskiej. Kilka miesięcy później J. Mackiewicz został powołany przez komisję Kongresu USA do zbadania zbrodni katyńskiej jako świadek i jednocześnie ekspert.

[edytuj] Ostatnie lata w Monachium

W 1955 r. Mackiewiczowie przenieśli się na stałe z Londynu do Monachium. Tu żyli oboje aż do śmierci, utrzymując się z mizernych honorariów za publikacje. Ukazały się wtedy też dwie kolejne książki J. Mackiewicza: Droga donikąd i Karierowicz. Dwa lata później wydana została Kontra, powieść o Kozakach dońskich, walczących w II wojnie światowej przeciw Sowietom, a następnie, na podstawie układu w Jałcie, wydanych przez aliantów Sowietom. W 1962 r. ukazała się Sprawa pułkownika Miasojedowa oraz wydane własnym nakładem Zwycięstwo prowokacji, rzecz o przyczynach rozprzestrzeniana się komunizmu na świecie. Kolejne książki J. Mackiewicza to wydany w 1964 r. zbiór nowel Pod każdym niebem (ponowne wydanie z 1989 r. nosi tytuł Ściągaczki z szuflady Pana Boga), Lewa wolna (1965 r.) i Nie trzeba głośno mówić (1969 r.). W 1972 r. ukazała się analiza polityki papieża Jana XXIII wobec komunizmu, w 1975 r. w książce Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy J. Mackiewicz kontynuował wątek polityki Kościoła katolickiego wobec komunizmu; tym razem za pontyfikatu papieża Pawła VI. W latach osiemdziesiątych wydano jego wspólne z żoną wybory artykułów.

Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985, jego żona przeżyła go o niecałe pół roku. Prochy obojga małżonków spoczęły w Londynie.

[edytuj] Konflikt o prawa

Po śmierci pisarza prawa autorskie do jego książek na podstawie testamentu uzyskała żona, która następnie przekazała je jego długoletniemu wydawcy, Ninie Karsov-Szechter (szerzej o sprawie piszą Jacek Trznadel[1][2] oraz Włodzimierz Bolecki). Pomiędzy testamentem Mackiewicza dla Barbary Toporskiej i testamentem Barbary Toporskiej dla Niny Karsov istniał jeszcze jeden testament Józefa Mackiewicza. Podała go do wiadomości publicznej Barbara Toporska po śmierci Józefa Mackiewicza w marcu 1985 roku. Jego zawartość nigdy nie została unieważniona przez żaden dokument, a zwłaszcza przez Barbarę Toporską, która go ogłosiła w swoim „Oświadczeniu z marca 1985 roku”:

Zgodnie z wolą zmarłego Józefa Mackiewicza upoważnia się wszelkie nielegalne wydawnictwa w PRL, do przedrukowywania jego książek, pod zasadniczym warunkiem niedokonywania żadnych skrótów, adiustacji, ani też opatrywania ich wstępami, komentarzami itp. [...] Z prośbą o przedrukowanie we wszystkich pismach. (Barbara Toporska, „Kultura”, Paryż, marzec 1985).

Prawa do drugoobiegowych wydań krajowych przekazał listownie swojej córce Halinie. Jednak po 1989 roku Nina Karsov-Szechter zachowała wszelkie prawa i nie zezwala na oficjalne wydania krajowe tłumacząc to "wolą zmarłego" jej przekazaną i konsekwentnie wytacza procesy każdemu, kto bez jej zgody publikował szersze fragmenty jego dzieł. Równocześnie opublikowała w swoim londyńskim wydawnictwie "Kontra" kilkanaście tomów "Dzieł" Józefa Mackiewicza, które są dostępne w niektórych księgarniach w Polsce, a także w polskich księgarniach internetowych i obejmują zarówno książki wydane na emigracji, jak i zbiory artykułów z całego okresu twórczości oraz odnalezione, a nie publikowane wcześniej teksty. Książki Józefa Mackiewicza znajdują się w wielu hurtowniach w Polsce - ich brak w wielu księgarniach i bibliotekach spowodowany jest różnymi czynnikami: niewiedzą, czasem niechęcią, oraz niedostatecznym zainteresowaniem mediów samą twórczością wybitnego pisarza.

W roku 1997 - w Polsce - ukazało się pierwsze wydanie polskiego tekstu dzieła pisarza poświęconego Zbrodni Katyńskiej, z dodaniem artykułów, które opublikował na temat Katynia. Książka nosi tytuł: "Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary". Ze względu na sprzeciw właścicielki praw autorskich, sąd nakazał wycofanie książki z księgarń.

W sierpniu 2006 roku sąd potwierdził prawo Niny Karsov do spuścizny po pisarzu, córka zapowiedziała apelację. W dniu 19 sierpnia 2008 roku, apelacja została oddalona, zaś orzeczenie I instancji wedle którego schedę po pisarzu otrzymuje Nina Karsov-Szechter zostało utrzymane w mocy. [3]

[edytuj] Twórczość

  • 1931 – Pan poseł i Julia
  • 1936 – Między trzecią i siódmą
  • 1938 – Bunt Rojstów
  • 1944 – Optymizm nie zastąpi nam Polski
  • 1949 – Katyn – Ungesuchtnes Verbrechen
  • 1951 – The Katyn Wood Murders
  • 1954 – Il massacro della foresta di Katyn
  • 1955 – Droga donikąd
  • 1955 – Karierowicz
  • 1957 – Kontra
  • 1962 – Sprawa pułkownika Miasojedowa
  • 1962 – Zwycięstwo prowokacji
  • 1964 – Pod każdym niebem
  • 1965 – Lewa wolna
  • 1969 – Nie trzeba głośno mówić
  • 1972 – W cieniu krzyża
  • 1975 – Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy
  • 1984 – Fakty, przyroda i ludzie

[edytuj] Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza

Corocznie 11 listopada od 2002 r. przyznawana jest w Warszawie Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza. Laureatami nagrody zostali:

[edytuj] Patronat

Józef Mackiewicz jest patronem Gimnazjum nr 2 we Wrocławiu. Jego imię zostało nadane w dniu 31 stycznia 2005 r., w dwudziestą rocznicę śmierci pisarza.

[edytuj] Przypisy

  1. ↑ Prawa autorskie do Józefa Mackiewicza
  2. ↑ "Pisarz zakazany?", Polskie Radio, 17 września 2008. 
  3. ↑ [1]

[edytuj] Linki zewnętrzne






Daleki widok z Sea Towers
Do najwyższego budynku mieszkalnego w Polsce już wprowadzają się pierwsi mieszkańcy. Budowa dwóch wież Sea Towers - niezwykłego kompleksu, być może nowej wizytówki Gdańska, jest na finiszu.
PiS ma pomysł na kryzys
Prawo i Sprawiedliwość przedstawi dziś propozycje dotyczące działań w czasie kryzysu gospodarczego - zapowiedział w radiowej "Trójce" prezes PiS Jarosław Kaczyński. - Co uczynić, aby Polska gospodarka ucierpiała możliwie jak najmniej - dodał.
Na połoninach wciąż zimno i wieje wiatr
W Bieszczadach powyżej górnej granicy lasu w czwartek rano wiał silny wiatr, a termometry wskazywały 13 stopni mrozu - poinformował ratownik dyżurny bieszczadzkiej grupy GOPR, Andrzej Łukaszczuk.
RMF: Co dalej z magazynami krwi pępowinowej?
Do tej pory krew była przyjmowana przez firmę Activision Life. Magazynowała ją w banku warszawskiego Centrum Onkologii. Umowa została jednak zerwana, ponieważ firma od dwóch lat nie płaci centrum.
Kurski: Premier troszeczkę się leni
To kompromitacja. Gdy napięcia gazowe się dzieją, gdy wali się energetyka w Europie, pan premier Tusk jeździ sobie na nartach. A Polska czeka - mówił w Kontrwywiadzie RMF FM Jacek Kurski.

przeprowadzki kraków hotel bydgoszcz kreta last minute Transport Katowice ksiazki ---------