Z Wikipedii

Współrzędne: 50°12′0″N 15°50′0″E / 50.2, 15.83333

Hradec Králové
Herb Hradca Králové Flaga Hradca Králové
Widok na katedrę spod mostu
Państwo	Czechy
Kraj	hradecki
Burmistrz	Otakar Divíšek
Powierzchnia	105,61 km²
Położenie	50° 12' N 15° 50' E
Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość	94 684 896 os./km²
Kod pocztowy	500 00
Tablice rejestracyjne	H
Miasta partnerskie	Wrocław
Położenie na mapie Czech Hradec Králové
Strona internetowa

Hradec Králové (niem. Königgrätz) - miasto w Republice Czeskiej, położone przy ujściu rzeki Orlicy do Łaby. Ośrodek administracyjny kraju hradeckiego.

Spis treści 1 Geografia i przyroda 1.1 Położenie 1.2 Powierzchnia 1.3 Hydrologia 1.4 Geologia 1.5 Fauna i flora 1.6 Ochrona przyrody 2 Demografia 2.1 Liczba ludności 2.2 Struktura ludności w 2001 r. według wieku 2.3 Struktura ludności w 2001 r. według narodowości 3 Władze miasta 4 Historia 4.1 Lista burmistrzów ułożona chronologicznie 4.2 Rozwój terytorialny miasta 5 Zabytki 5.1 Budynki 5.2 Pomniky, kolumny, fontanny 6 Wybitne osobowości w życiu miasta i znani rodacy 7 Kultura 7.1 Teatry 7.2 Kina 7.3 Biblioteki, muzea i galerie 7.4 Muzyka 7.5 Radio i telewizja 7.6 Edukacja 8 Sport 9 Przemysł 10 Transport 10.1 Transport drogowy 10.2 Transport kolejowy 10.3 Transport lotniczy 10.4 Komunikacja miejska 10.5 Poczta 10.6 Telekomunikacja 11 Rolnictwo 12 Miasta partnerskie 13 Przypisy 14 Bibliografia 15 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia i przyroda

[edytuj] Położenie

Miasto jest położone obszarze Kotliny Czeskiej przy ujściu rzeki Orlicy do Łaby. Jego współrzędne geograficzne: 15º 52' długości geograficznej wschodniej oraz 50º 11' szerokości geograficznej północnej.

[edytuj] Powierzchnia

Powierzchnia miasta wynosi 105,6 km2. Jest podzielone na 21 obszarów katastralnych.

Wyróżniającą cechą krajobrazu jest pagórkowate historyczne centrum miasta, które jest położone na skale i rozciąga się bezpośrednio nad ujściem obu głównych rzek hradeckich. Teren miasta jest mało zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni. Najwyższym punktem miasta jest środek gałki Białej Wieży o wysokości 317 m n.p.m., a najniższym punktem jest ujście kanalizacji do rzeki Łaby (225 m n.p.m.). Według klasyfikacji geomorfologicznej jest całe terytorium miasta częścią Tablicy Wschodniołabskiej, która przechodzi na południowo-wschodnim końcu Lasów Hradeckich w Tablicę Třebechovicką.

[edytuj] Hydrologia

Miasto leży w dorzeczu Łaby. Najważniejszymi jej dopływami na terenie miasta są Orlica, Piletický potok, Plačický potok oraz potok Biřička. Drugą najważniejszą rzeką jest Orlica, wraz z jej dopływami: Stříbrný potok a Bělečský potok. W zachodniej części miasta płynie z północy na południe jeszcze sztucznie stworzony Labský náhon.

W południowej części miasta poniżej Nowego Hradca Králové jest system czterech stawów (Biřička, Cikán, Datlík, Roudnička), z których Biřička stanowi naturalne kąpielisko, natomiast Datlík i Roudnička są obszarem chronionym (30,14 ha i 5,25 ha strefy ochrony). Charakterystyczną roślinnością tego obszaru są torfowiska wrzosowiskowe z lasem łęgowym. Na północ od stawu Biřička są jeszcze stawy Plachta i Jáma, które także podlegają ochronie.

[edytuj] Geologia

Budowa geologiczna jest prosta. Miejscową część Czeskiej Niecki Kredowej tworzą głównie zerodowane sedymentacyjne warstwy osadowego piaskowca lub skamieniałego błota, poprzeplatane warstwami łupków ilastych oraz tarasowate osady żwiru, piasku i mułu naniesione przez płynącą wodę.

Obszar Przedmieścia Praskiego i południowej części Kuklen jest zbudowany na terasie Łaby. Warstwa gliny tu jest mała i zawiera piasek wykorzystywany do produkcji betonu. W północnej części Kuklen, Svobodnych Dvorów oraz niemal połowy dzielnicy Plotiště nad Labem znajdują się gliny lessowe i fluwialne. Věkoše i Pouchov leżą przede wszystkim na piasku i żwirze. Dolinna niwa Malšovic obejmuje gliny z epoki holocenu oraz muł z przymieszką organiczną.

[edytuj] Fauna i flora

Lokalna fauna i flora składa się z typowych gatunków Europy Środkowej. Niedawno z lasów zniknął jeleń europejski (Cervus elaphus). W wyniku zmian klimatycznych zamieszkały w tym rejonie niektóre ważki (Odonata), szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella), nowy szkodnik kasztanowca białego (Aesculus hippocastanum) i tygrzyk paskowany (Argiope bruennichi). Obok tego niektóre gatunki były celowo wprowadzone (piżmak - Ondatra zibethicus) lub zbiegły z hodowli (norka amerykańska - Mustela vison). Wszystkie te gatunki inwazyjne razem wypierają rodzime lub - krzyżując się z nimi - stwarzają mieszańce zdolne zdominować ekosystem.

Skala problemu jest ogromna również dla flory. Nasiona obcych gatunków inwazyjnych pojawiły się wraz z ziarnem lub w mieszankach paszowych dla ptaków egzotycznych. Niektóre z nich to: barszcz Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum), rdestowce (Reynoutria), smotrawa okazała (Telekia speciosa), powodująca reakcje alergiczne, oraz sosna wejmutkA (Pinus strobus).

[edytuj] Ochrona przyrody

Miasto posiada obszary o wysokich walorach przyrodniczych. Zachowały się tu fragmenty krajobrazów zbliżonych do naturalnych, takich jak: torfowiska, lasy łęgowe, lasy dębowo-grabowe, grądy, buczyny oraz bory sosnowe.

Część tych obszarów a także pojedynczych utworów przyrody została objęta ochroną prawną:

Park Naturalny Orlice z 1996 r. (11 462 ha, wzdłuż rzeki Orlicy)

Rezerwat Przyrody Na Plachtě I oraz Na Plachtě II z 1998 r. (10,3 ha i 28,79 ha; 716 gatunków roślin naczyniowych, 69 gatunków mchów, 107 gatunków grzybów, 16 gatunków płazów, 40 gatunków skorupiaków, 580 gatunków motyli, 884 gatunków chrząszczy, 15 gatunków trzmieli itd.)

Rezerwat Przyrody Černá stráň z 1960 r. (11,46 ha, stary dębowo-grabowy las)

Rezerwat Przyrody Sítovka z 1960 r. (8,14 ha, stary las mieszany)

Rezerwat Przyrody U císařské studánky z 1960 r.(1,27 ha, w którym dominują głównie sosny, buki oraz świerki)

Rezerwat Przyrody U Sítovky z 1983 r. (6,42 ha; mieszane lasy bardzo trudne do fitosocjologicznej klasyfikacji)

Rezerwat Przyrody Roudnička, Datlík z 1988 r. (35,39 ha; rozwijają się w nim zespoły związku Caricion davallianae oraz znajduje się tutaj np. huczek ziemny - Pelobates fuscus)

Tymczasowo chroniony obszar Rameno u Stříbrného rybníka (1,6 ha, 2003-08; znajduje się w nim bardzo rzadka podwodna roślina - rdestnica wydłużona - Potamogeton praelongus)

[edytuj] Demografia

[edytuj] Liczba ludności

Rok	1869	1880	1890	1900	1910	1921	1930	1950	1961	1970	1980	1991	2001	2005	2007
Liczba ludności	18 884	24 230	25 236	29 320	35 675	39 151	50 137	27 118	66 608	80 463	96 145	99 917	97 155	94 694	94 255

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

[edytuj] Struktura ludności w 2001 r. według wieku

Dzielnica	Razem	0-14 lat	15-59 lat	60 i więcej lat
Hradec Králové'	97 155	14 049	62 985	20 043
Březhrad	950	173	628	146
Centrum	16 350	2 426	10 382	3 528
Kukleny	2 503	440	1 560	500
Malšova Lhota	526	81	316	126
Malšovice	2 670	350	1 668	652
Moravské Předměstí	6 035	775	4 568	692
Nový Hradec Králové	24 331	3 930	16 658	3 726
Piletice	198	39	127	25
Plácky	1 072	148	692	232
Plačice	686	94	474	115
Plotiště nad Labem	1 822	257	1 218	346
Pouchov	1 831	278	1 221	332
Pražské Předměstí	14 091	1 819	8 274	3 996
Roudnička	525	103	355	63
Rusek	328	47	211	69
Slatina	721	116	481	121
Slezské Předměstí	10 449	1 324	5 644	3 471
Svinary	757	124	491	142
Svobodné Dvory	2 171	320	1 446	401
Třebeš	6 488	823	4 813	851
Věkoše	2 651	382	1 758	509

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

[edytuj] Struktura ludności w 2001 r. według narodowości

Dzielnica	Razem	Czesi	Morawianie	Słowacy	Wietnamczycy	Niemcy	Polacy	Romowie
Hradec Králové	97 155	92 269	168	1 381	123	104	162	73
Březhrad	950	871	0	15	8	0	0	0
Centrum	16 350	15 488	24	248	12	20	29	10
Kukleny	2 503	2 343	0	24	19	0	0	31
Malšova Lhota	526	501	0	4	0	0	0	0
Malšovice	2 670	2 558	0	32	8	7	0	0
Moravské Předměstí	6 035	5 647	33	113	7	5	18	0
Nový Hradec Králové	24 331	22 960	52	403	17	31	54	11
Piletice	198	183	0	0	0	0	0	0
Plácky	1 072	1 025	0	16	0	0	0	0
Plačice	686	664	0	4	5	0	0	0
Plotiště nad Labem	1 822	1 724	0	14	14	0	0	0
Pouchov	1 831	1 753	5	23	0	0	0	0
Pražské Předměstí	14 091	13 452	22	175	24	12	24	8
Roudnička	525	490	0	5	0	0	0	0
Rusek	328	316	0	8	0	0	0	0
Slatina	721	697	0	5	0	0	0	0
Slezské Předměstí	10 449	9 988	15	143	0	15	17	0
Svinary	757	725	0	4	0	0	0	0
Svobodné Dvory	2 171	2 085	0	24	9	5	0	10
Třebeš	6 488	6 209	17	97	0	9	12	0
Věkoše	2 651	2 590	0	24	0	0	8	0

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

[edytuj] Władze miasta

Od średniowiecza miastem zarządzał wójt. Urząd był od początku dziedziczny i zawsze stał na czele Rady Miasta. Na mocy decyzji króla Jana Luksemburskiego (1337) co trzy lata wymieniano połowę członków dwunastoosobowej rady.

Burmistrz jako przewodniczący rady miejskiej był po raz pierwszy wzmiankowany w dokumencie króla Wacława IV z 1395 r. Wójt przestał być przewodniczącym rady miejskiej po zakończeniu wojen husyckich i zastąpił go burmistrz, który urzędował zawsze przez okres jednego miesiąca. Kto z radnych urzędował w pierwszym miesiącu, nosił tytuł prymasa. Głową kancelarii miejskiej był kanclerz. Jego podwładnymi byli np. pisarze miejscy.

W 1547 r. zostało miasto ukarane za brak uczestnictwa w wojnie z związkem książąt niemieckich. Wówczas król Ferdynand I utworzył urząd wójta królewskiego. Bez jego udziału nie mogły odbywać się żadne posiedzenia rady miasta. Urząd ten został zniesiony przez cesarza Józefa II w 1783 r.

Cesarz w swym dekrecie z 1788 r. podzielił miasta królewskie na cztery klasy. Hradec Králové został zaliczony do pierwszej. Oznaczało to, że wszyscy urzędnicy magistratu, który przejął kompetencje rady miasta, otrzymali stałą płacę. Ich było czternastu. Wybory nowego burmistrza odbyły się w maju 1800 r. Urząd ten objął František Reichl.

Magistrat był najwyższym urzędem miejskim do 1850 r., kiedy Hradec Králové otrzymał status samodzielnego miasta oraz odbyły się pierwsze wybory do rady miejskiej. Pierwszym burmistrzem miasta został profesor ekonomii Ignác Lhotský.

Burmistrzowie czescy zarządzali miastem aż do II wojny światowej. Następnie przewodniczącym rady miejskiej został miejscowy Niemiec Franz Heger, który w 1942 r. po połączeniu miasta z przedmieściami utworzył tzw. Wielki Hradec Králové.

W 1945 r. został powołany Rewolucyjny Komitet Narodowy jako następca magistratu. Później zmienił nazwę na Miejski Komitet Narodowy. Stał się on najwyższym urzędem miejskim okresie rządów komunistycznych. Po ich upadku zmienił nazwę na urząd miasta i wkrótce potem na magistrat miasta. Jego przewodniczącym jest prezydent miasta (po czesku Primátor), wybierany na okres czteroletni. Prezydent miasta jest jednocześnie głową rady miejskiej oraz członkiem przedstawicielstwa miasta (po czesku Zastupitelstvo města).

[edytuj] Historia

Tereny położone przy zbiegu rzeki Łaby i Orlicy były zamieszkane już w czasach prehistorycznych. Podczas prac archeologicznych odkryto również wiele osad pochodzących z epoki wpływów rzymskich. W X wieku powstała w tym miejscu osada, przez którą przebiegał szlak handlowy z Krakowa do Pragi.

W 995 roku Hradec został rezydencją księcia i ośrodkiem administracyjnym rozległego terytorium północno-wschodnich Czech, rozciągającego się po obu stronach Łaby, od Dvůr Králové do Pardubic.

XIII wiek był dla mieszkańców Hradca bardzo ważny. W 1225 roku król Czech, Przemysł Ottokar I, utworzył miasto królewskie Hradec Králové, które obejmowało zamek wraz z otaczającą go osadą handlową. W XIII wieku został wybudowany nowy gotycki zamek królewski, w którym często przebywali kolejni czescy królowie. Początkowo akt utworzenia miasta miał jedynie znaczenie prawne i ekonomiczne. Rozbudowa miasta rozpoczęła się dopiero na przełomie XIII i XIV wieku. Wtedy też powstał plan budowy fortyfikacji miejskich.

W XIV wieku znaczenie miasta znacznie wzrosło. Nadane przez władców Czech przywileje wzmocniły jego pozycję gospodarczą. Miasto uzyskało m.in. prawo mili. W tym okresie Hradec Králové był drugim co do ważności miastem w państwie. Wybudowana na początku XIV wieku katedra Ducha Świętego jest dowodem potwierdzającym znaczenie miasta.

Podczas rządów Jerzego z Podiebradów i Władysława II Jagiellończyka doszło do umocnienia ekonomicznego i kulturalnego miasta. Król Jerzy był przychylnie nastawiony do Hradca. Jerzy z Podiebradów a także Władysław II Jagiellończyk przywrócili dawne przywileje miasta, dzięki czemu Hradec Králové po raz kolejny znalazł się wśród najzamożniejszych ośrodków miejskich. Podczas wojen husyckich miasto stanęło po stronie Jana Žižki. W 1424 roku Žižka został pochowany w katedrze Ducha Świętego.

Konflikt pomiędzy królem Ferdynandem I a miastami królewskimi, doprowadził w 1547 roku do skonfiskowania majątku i utraty praw politycznych Hradca Králové. Na miasto nałożono szereg podatków i kar pieniężnych. W 1562 roku miasto odzyskało część swojego majątku, ale nie zdołało odzyskać swojej pozycji w regionie. Martin Cejp Peclinovec wyprowadził Hradec z trudnej sytuacji ekonomicznej, a jego trzydziestoletnia praca doprowadziła do odbudowania miasta.

Podczas wojny trzydziestoletniej szwedzkie najazdy doprowadziły do dużych zniszczeń na terenie miasta. Kolejne wojny uniemożliwiały rozbudowę miasta. W 1762 roku doszło do pożaru, w wyniku którego spłonęła połowa miasta. Pod wpływem pruskich najazdów podjęto decyzję o przebudowie Hradca Králové na twierdzę. Budowa trwała od 1766 do 1789 roku.

W 1851 roku Hradec Králové zostało ogłoszone niezależnym miastem. Miasto dążyło do uzyskania nowych przywilejów gospodarczych. W 1857 roku Hradec Králové uzyskał pierwsze połączenie kolejowe. W 1864 roku w mieście powstała fabryka pianin firmy Antonín Petrof.

Po zakończeniu I wojny światowej po raz kolejny miasto zaczęło się rozwijać i rozbudowywać. Trwał rozwój przemysłu, w wyniku którego powstawały nowe fabryki, a istniejące były rozbudowywane. Budowano nowe szkoły, biura, drogi i osiedla. Władze państwowe wraz z ważnymi gośćmi regularnie odwiedzały Hradec Králové, dzięki czemu zyskało ono jeszcze większy prestiż.

Rozwój miasta został przerwany przez II wojnę światową. Po jej zakończeniu Hradec Králové pozostał gospodarczym i kulturalnym centrum wschodnich Czech, znalazł się jednak w zupełnie innej sytuacji politycznej i społecznej. Powojenny okres socjalizmu doprowadził do zahamowania rozwoju kulturalnego.

Lata 90. XX wieku przyniosły możliwość odtworzenia tradycyjnych wartości społeczeństwa demokratycznego. Hradec Králové jest obecnie siedzibą wielu przedsiębiorstw oraz władz i instytucji regionalnych.

W mieście odbywa się jedna z największych w Europie imprez tuningowych - Matador tuning party a także jedna z największych imprez Hip-Hopowych Europy Hip Hop Kemp.

[edytuj] Lista burmistrzów ułożona chronologicznie

Imię	Okres urzędowania
Ignác Jan Lhotský	1851-1864
Karel Collino	1864-1885
Hynek Václav Lhotský	1885-1895
JUDr. František Ulrich	1895-1929
Josef V. B. Pilnáček	1929-1942
Franz Heger	1942-1945
Josef Karlovský	1945
JUDr. Josef Šklíba	1945
JUDr. Jan Němec	1945-1949
Josef Pikhart	1949-1951
Ferdinand Všetečka	1951-1954
František Lhoták	1954-1960
Jan Valter	1960-1970
Ing. Josef Kokeš	1970-1971
Ing. Jiří Šedivka	1971-1981
Vladimír Zahálka	1981-1984
JUDr. Jaromír Koutník	1984-1989
RSDr. Josef Zadrobílek	1989
Ing. Josef Potoček	1990
Ing. Martin Dvořák	1990-1998
Ing. Jan Doskočil	1998
Ing. Oldřich Vlasák	1998-2004
Ing. Otakar Divíšek	2004-

[edytuj] Rozwój terytorialny miasta

Wieś czy dzielnica miasta	Historia
Hradec Králové	1086 pierwsza wzmianka, 1225 po raz pierwszy wymieniony jako miasto
Bohdanecké Dvory	1565 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Březhrad	1229 pierwsza wzmianka, 1850-1975 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Cihelna	1798 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Červený Dvůr	1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 część miasta Hradec Králové, dzisiaj tylko działki i ogródy
Farářství	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Klacovské Dvory	1651 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Kluky	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1921 część wsi Roudnička, 1921-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kobylí Doly	1586 pierwsza wzmianka, 1850-1930 część wsi Plotiště, 1930 zniknięła z mapy
Kopec Sv. Jana	1530 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknięła z mapy
Kukleny	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kydlinov	1540 pierwsza wzmianka, tylko dom na odludziu
Lhota pod Strání	1451 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknięła z mapy
Malšova Lhota	1403 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Malšovice	1654 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Moravské Předměstí	1908 pierwsza wzmianka, z 1908 dzielnica miasta Hradec Králové
Náhon	1496 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice
Nový Hradec Králové	1766 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Piletice	1453 pierwsza wzmianka, 1850-1964 wieś, 1964-1971 część wsi Pouchov, 1971-1976 część wsi Rusek, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Plácky	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Plotiště, 1949-1971 wieś, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Plotiště nad Labem	1318 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pouchov	1400 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pražské Předměstí	1786 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Roudnička	1465 pierwsza wzmianka, 1850-1949 i 1954-1980 wieś, 1949-1954 i z 1980 dzielnica miasta Hradec Králové
Rusek	1454 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slatina	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slezské Předměstí	1790 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Správčice	1816 pierwsza wzmianka, 1850-1930 i 1950-1961 część wsi Věkoše, 1961-1971 część wsi Pouchov, 1930-1950 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinary	1379 pierwsza wzmianka, 1850-1985 wieś, z 1985 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinárky	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Slatina, 1949-1960 część wsi Svinary, 1960 zniknięła z mapy
Svobodné Dvory	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Šosteny	1790 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi (z 1931 miasta) Pražské Předměstí, z 1942 część dzielnicy Pražské Předměstí, po 1950 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár I	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár), 1890-1921 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár 1. díl), po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár II	1890 pierwsza wzmianka, 1890-1930 część wsi Pražské Předměstí, po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Třebeš	1461 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Věkoše	1463 pierwsza wzmianka, 1850-1923 wieś, 1923-1954 dzielnica miasta Hradec Králové, 1954 jej część odłącząna, 1961-1971 część wsi Pouchov, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Zámostí	1509 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Budynki

• Katedra św. Ducha - gotycka ceglana trójnawowa świątynia, wznoszona od 1307, barokizacja w latach 1788-89, regotyzacja 1864-66 wg projektu Franciszka Schmoranza. Wewnątrz najcenniejsze zabytki to : królewski przedpokój z 1360 roku, jedna z najstarszych chrzcielnic cynowych w Czechach z 1406 roku, późno gotycki ołtarz z końca XV wieku, barokowy ołtarz w południowej nawie z obrazem św. Antoniego pędzla Petra Brandla^[1]
• Biała Wieża (dzwonnica renesansowa i wieża miejska z drugim największym dzwonem czeskim Augustyn, zbudowana w latach 1574-85 wg projektu Buriana Vlacha; wysokość wieży 71,5 m)
• Kaplica św. Klemensa (pod Biała Wieżą, barokowa, z lat 1714-17, jej twórcą prawdopodobnie jest Jan Santini)
• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (barokowy, jezuicki, z lat 1654-66 wg projektu Carla Luragi)
• Galeria Sztuki Współczesnej (z lat 1911-12 wg projektu archiktekta O. Polívky, posągi frontowe Ladislava Šalouna)
• Stary Ratusz (wybudowany przed 1418 r., przebudowany i powiększony w latach 1540 i 1588, w latach 1786-89 dobudowa dwóch wież oraz w latach 1850-52 późnoempirowa przebudowa części frontowej i dodanie drugiego piętra)
• Rezydencja biskupia z lat 1709-16 (wg architekta Jana Santiniego; w 1777 r. dobudowa drugiego piętra) z kaplicą św. Piotra i Pawła (1720-30)
• Dom "U Špuláků" z drugiej połowy wieku XVI(najładniejszy dom barokowy w mieście, pierwotnie w stylu renesancyjnym; autorem przebudowy barokowej był Franz Kermer)
• Były Dom Powiatowy (secesyjny fragment Grandhotelu z lat 1903-05, hotel wybudowany w 1897 r.)
• Muzeum Czech Wschodnich z lat 1908-12 (wg projektu archiktekta Jana Kotěry, dekoracja rzeźbiarska wykonana przez Vojtěcha Suchardę)
• Galeria Sztuki Nowoczesnej z 1912 r. (architekt Osvald Polívka)
• Areał szkolny na nabrzeżu Tyla (wg projektu architekta Josefa Gočára z lat 1924-27)
• Była szkoła garbarzy na nabrzeżu rzeky Orlice (wg architekta Josefa Gočára z lat 1923-24)
• Zbór księdza Ambroža Czechosłowackiego Kościóła Husyckiego z lat 1926-29
• Ratusz na Placu Ulricha z lat 1928-33
• Były Urząd Powiatowy (dzisiaj siedziba magistratu) z lat 1931-36 (architekt Josef Gočár)
• Dworzec kolejowy z lat 1929-35 (wg projektu architekta Václava Rejchla)
• Kościół św. Anny z byłym klasztorem minoritów z lat 1777-84
• Kościół Boskiego Serca Pana z lat 1929-32
• Kościółek św. Mikołaja (prawosławny, przeniesieny w 1935 r. ze słowackiej gminy Habura)
• Kościółek św. Jana Chrzciciela z dzwonnicą z XVI wieku
• Kościół św. Antoniego Pustelnika z lat 1769-72
• Kościół ewangelicki z plebanią z lat 1912-13
• Synagoga (1904-1905)
• Byłe seminarium biskupie z kościołem św. Jana Nepomucena z lat 1709-14 (budowniczy V. Schneider; dzisiaj Miejska Sala Muzyczna)
• Barokowy budynek byłej Komendy Saperów z lat 1787-97
• Budynek Teatru Lalek Drak z lat 1922-23
• Budynek byłej Zbrojowni Wojskowej (ok. 1780 r.)
• Byłe Wasserkaserne (Vodičkova kasárna) z lat 1785-88 (wg projektu architekta Cassarottiego)
• secesyjna Elektrownia Łabska z lat 1909-12 (zwana tez jako Hučák; architekt František Sander)
• funkcjonalistyczne Łaźnie Miejskie z 1933 r. (architekt Oldřich Liska; w latach 1997-99 ogólna rekonstrukcja z budową Aquaparku z wieloma atrakcjami)
• Bank Komercyjny (pierwotnie budynek Narodowego Banku Czechosłowackiego) z 1933 r. (architekt Jan Rejchl)
• Sala Gimnastyczna Sokół z lat 1929-30 (architekt Milan Babuška; w prawym skrzydle jest dzisiaj siedziba Filharmonii Hradec Králové, która w latach 2004-06 przeszedła rekonstrukcją wg planów architektów Alexandra Wagnera i Milana Krejčíka)
• Palace Garaże Nováka z 1932 r. (architekt Josef Fňouk)
• Gimnazjum im. Boženy Němcowej z lat 1896-99 (architekci T. Suhrada i V. Bahník)
• Pałac Steinský-Sehnoutka z lat 1928-29 (architekt Otakar Novotný; dzisiaj bank ČSOB)

[edytuj] Pomniky, kolumny, fontanny

• Kolumna morowa z lat 1714-18 (Giovanni Batista Bulla czy Jan Pavel Cechpauer)
• Fontanna św. Jana Nepomucena z 1772 r. (Matthias Bernard Braun)
• Pomnik T. G. Masaryka na Placu Masaryka (Otto Guttfreund)
• Pomnik Ofiar Komunizmu (upamiętniający ofiary reżimu komunistycznego w latach 1948-1989; autor Jan Wagner, odsłonięty 23.5.1998)
• Pomnik Ladislava Jana Pospíšila z 1933 r. (Josef Škoda)
• Rzeźba Zbieg Łaby i Orlicy (Soutok Labe a Orlice) z 1934 r. (Josef Škoda)
• Rzeźba papieża Jana Pawła II z 2003 r. (Marie i Vojtěch Adamcovie)
• Fontanna na Placu Masaryka z 2002 r. (Michal Gabriel)
• Fontanna zdobiona, kuta w żelazie na Placu Wielkim
• Rzeźba Jana Žižki z Trocnova w Ogrodach Žižki z 1971 r. (Jiří Dušek)

[edytuj] Wybitne osobowości w życiu miasta i znani rodacy

• Bohuslav Balbín (3 grudnia1621 Hradec Králové - 28 listopada 1688 Praga) - pisarz, historyk i pedagog
• Jaroslav Bartl (2 sierpnia 1906 Hradec Králové - 1 lipca 1945 Praga) - pisarz
• Otakar Bas (21 marca 1879 Hradec Králové - 18 marca 1939 Praga) - polityk, publicista i wybitny adwokat
• Jan Baštecký (9 stycznia 1899 Praga - 9 lutego 1979 Hradec Králové) - lekarz, radiolog; współzałożyciel neuroradiologii czeskiej
• Josef Bek (21 grudnia 1918 Hradec Králové - 5 maja 1995 Praha) - aktor
• Josef Bidlo (22 lipca 1907 Praskačka - 2 lipca 1968 Hradec Králové) - karykaturzysta
• Danda Bronislav (10 stycznia 1930 Hradec Králové) - hokeista na lodzie
• Jaroslav Brychta (19 sierpnia1899 Brno - 9 maja1958 Hradec Králové) - lekarz, biometeorolog i bioklimatolog
• Karel Čapek (9 stycznia 1890 Malé Svatoňovice - 25 grudnia 1938 Praga) - pisarz, dziennikarz i dramatopisarz
• Jiří Červený (14 sierpnia 1887 Hradec Králové - 6 maja 1962 Praga) - aktor kabaretowy, humorysta, pisarz i kompozytor muzyki
• Václav František Červený (27 lipca 1819 Dubeč kół Pragi - 19 stycznia 1896 Hradec Králové) - wynalazca i producent instrumentów muzycznych
• Otakar Divíšek (18 stycznia 1953 Hradec Králové) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
• Dominik Duka (26 kwietnia 1943 Hradec Králové) - dominikanin i biskup diecezji Hradec Králové
• Jaroslav Durych (2 grudnia 1886 Hradec Králové - 7 kwietnia 1962 Praga) - pisarz
• Karel Jaromír Erben (7 listopada 1811 Miletín - 21 listopada 1870 Praga) - pisarz i poeta
• Viktor Fischl (w Izraelu znany jako Avigdor Dagan, 30 czerwca 1912 Hradec Králové - 28 maja 2006 Jerozolima) - pisarz
• Vladimír Fultner (28 lipca 1887 Hradec Králové - 2 października 1918 Zagreb) - architekt
• Josef Gočár (13 marca 1880 Semín - 10 września 1945 Praga) - architekt
• Karel Hála (2 października 1933 Hradec Králové - 6 lipca 2008 Praga) - wokalista i aktor
• Václav Hanka]] (10 czerwca 1791 Hořiněves - 12 stycznia 1861 Praga) - literat, językoznawca i pedagog
• Josef Chmela (18 lutego 1793 Třebíč - 28 lutego 1847 Praha) - pedagog i pisarz
• Vladimír Jiránek (6 czerwca 1938 Hradec Králové) - karykaturzysta
• Alois Jirásek (23 sierpnia 1851 Hronov - 12 marca 1930 Praga) - prozaik i dramatopisarz
• Václav Kafka (30 września 1868 Hradec Králové - 5 marca 1946 Praga) - lekarz, ortopeda
• Pavel Kalfus (29 kwietnia 1942 Hořice v Podkrkonoší) - artysta plastyk i lalkarz
• František Cyril Kampelík (28 czerwca 1805 Siřenov kół Lomnice nad Popelkou - 8 czerwca 1872 Kukleny) - lekarz, dziennikarz i propagator tworzenia ludowych kas oszczędności, zwanych później kampeličky
• Zdeněk Kaplan (1 grudnia 1928 Roudnička) - spadochroniarz; mistrz świata 1958 i 1960
• Karel Slavoj Kašpar (5 maja 1876 České Meziříčí - 3 września 1954 Hradec Králové) - współzałożyciel turystyky czeskiej
• Vladimír Klevis (5 lutego 1933 Hradec Králové - 31 maja 1998 Praga) - dziennikarz i prozaik
• Václav Kliment Klicpera (23 listopada 1792 Chlumec nad Cidlinou - 15 września 1859 Praga) - pisarz i dramatopisarz
• Otakar Klumpar (25 lutego 1860 Skalica, Słowacja - 3 grudnia 1915 Hradec Králové) - lekarz, polityk i organizator miejscowego życia kulturalnego
• Jan Kořenský (24 maja 1937 Hradec Králové) - językoznawca, bohemista
• Jan Kosina (27 grudnia 1860 Hradec Králové - 15 maja 1926 Praga) - polityk i adwokat
• Jaroslav Kosina (26 kwietnia 1862 Hradec Králové - 15 lutego 1928 Praga) - historyk i geograf
• Jan Kotěra (18 grudnia 1871 Brno - 17 kwietnia 1923 Praga) - architekt, publicysta, teoretyk architektury i malarz
• Josef Krofta (30 marca 1943 Uherské Hradiště) - reżyser i dyrektor Teatru Drak
• Josef Jaroslav Langer (12 listopada 1806 Lázně Bohdaneč - 28 kwietnia 1846 Lázně Bohdaneč) - dziennikarz, poeta i satyrik
• Jaroslav Lichtenberg (6 sierpnia 1906 Vysoké Mýto - 21 kwietnia 1997 Praga) - lekarz, chirurg
• Rudolf Lodgman von Auen (21 grudnia 1877 Hradec Králové - 11 grudnia 1962 Monachium) - polityk i adwokat
• Jan Loevenstein (20 sierpnia 1886 Hradec Králové - 1 maja 1932 Brno) - ekonomista
• Karel Loevenstein (24 sierpnia 1885 Hradec Králové - 2 lutego 1938 Praga) - adwokat i przemysłowiec
• Pavel Lukl (21 kwietnia 1905 Praga - 4 grudnia 1995 Olomouc) - lekarz, kardiolog
• Emanuel Macek (11 kwietnia 1924 Hradec Králové - 27 marca 1997 Praga) - historyk literatury
• Bohuslav Mašek (1 grudnia 1868 Hradec Králové - 29 sierpnia 1955 Ondřejov) - astronom
• Vladimír Matoušek (22 czerwca 1900 Hrubá Vrbka, powiat Hodonín - 30 października 1977 Hradec Králové) - reżyser teatralny i lalkarz; 1958-64 dyrektor Teatru Drak
• Rudolf Medek (8 stycznia 1890 Hradec Králové - 22 sierpnia 1940 Praga) - pisarz i generał wojska czechosłowackiego
• Zuzana Navarová (18 czerwca 1959 Hradec Králové - 7 grudnia 2004 Praha) - piosenkarka i kompozytorka
• Karel Otčenášek (13 kwietnia 1920 České Meziřící) - były biskup diecezji Hradec Králové
• Oldřich Palhaun (30 maja 1913 Třebechovice pod Orebem) - malarz i grafik
• Antonín Petrof (15 sierpnia 1839 Hradec Králové - 7 września 1915 Hradec Králové) - założyciel firmy Petrof
• Josef Václav Bohuslav Pilnáček (21 lutego 1877 Hradec Králové - 11 maja 1949 Hradec Králové) - fabrykant, polityk i były burmistrz miasta Hradec Králové
• Jan Ladislav Pospíšil (24 grudnia 1848 Trutnov - 6 marca 1893 Hradec Králové) - właściciel firmy drukarskiej, wydawca książek, polityk i pierwszy zastępca burmistrza miasta Hradec Králové
• Vladimír Preclík (23 maja 1929 Hradec Králové - 3 kwietnia 2008 Hradec Králové) - rzeźbiarz
• Jaroslav Procházka (15 stycznia 1913 Kolín - 29 grudnia 2003 Hradec Králové) - lekarz, wielka postać w chirurgii czeskiej
• Ivan Rajmont (29 lipca 1945 Hradec Králové) - reżyser teatralny
• Jaroslav Rajzík (3 maja 1940 Hradec Králové) - fotograf
• Karel Rokitanský (19 lutego 1804 Hradec Králové - 23 lipca 1878 Wiedeń) - lekarz, założyciel i profesor anatomii patologicznej
• Bohumil Ryba (8 listopada 1900 Hradec Králové - 6 lutego 1980 Černošice u Prahy) - filolog klasyczny, edytor i tłumacz
• Ryksa Elżbieta (1 września 1288 Poznań - 19 października 1335 Brno) - królowa czeska i polska
• Jan Řezníček (24 stycznia 1932 Hradec Králové - 11 czerwca 1993 Brno) - dyrygent
• Vilém Santholzer (11 lipca 1903 Zbožňov, powiat Chrudim - 22 października 1972 Hradec Králové) - fizyk
• Jiří Schneller (28 stycznia 1922 Hradec Králové - 30 kwietnia 1991 Praga) - technik
• Karel Schulz (6 maja 1877 Kukleny - 13 grudnia 1932 Komořany, powiat Most) - technik i fabrykant
• Ota Sklenčka (19 grudnia 1919 Hradec Králové - 10 października 1993 Praga) - aktor
• Miroslav Sládek (24 października 1950 Hradec Králové) - polityk
• Aleš Smetana (6 kwietnia 1931 Hradec Králové) - entomolog
• Jan Smetana (12 maja 1883 Svobodné Dvory - 13 sierpnia 1962 Praga) - profesor hydrologii
• František Smotlacha (30 stycznia 1884 Třebeš - 18 czerwca 1956 Praga) - pedagog i popularyzator zbierania grzybów
• Norbert Snítil (26 sierpnia 1933 Hradec Králové - 29 czerwca 1991 Ústí nad Labem) - reżyser teatralny i dramaturg
• Bořivoj Sobíšek (14 listopada 1933 Hradec Králové) - meteorolog
• Vladimír Srb (23 lutego 1931 Hradec Králové) - biolog i higienista
• Otakar Srdínko (1 stycznia 1875 Svobodné Dvory - 21 grudnia 1930 Praga) - lekarz i polityk; 1925-26 minister edukacji narodowej, 1926-29 minister rolnictwa
• Miroslav Suchý (28 maja1933 Brno - 3 lipca 1991 Hradec Králové) - aktor
• Jaroslav Svěcený (8 grudnia 1960 Hradec Králové) - skrzypek
• Jan Šafránek (9 kwietnia 1948 Hradec Králové) - malarz
• Miroslav Šercl (14 lutego 1908 Praga - 14 września 1972 Hradec Králové) - lekarz, neurolog
• František Škroup (3 czerwca 1801 Osice - 7 lutego 1862 Rotterdam) - kompozytor i dyrygent, który skomponował czeski hymn narodowy
• František Štolba (24 marca 1839 Hradec Králové - 4 kwietnia 1910 Praga) - chemik
• Alois Švec (21 marca 1931 Hradec Králové - 10 grudnia 1989 Brno) - matematyk
• Václav Švorc (21 maja 1919 Hradec Králové) - aktor i reżyser teatralny
• Jiřina Švorcová (25 maja 1928 Hradec Králové) - aktorka
• Oldřich Taraba (9 października 1922 Hradec Králové) - fizyk i technik
• František Tomášek (12 marca 1871 Kukleny - 4 października 1938 Praga) - polityk i dziennikarz; 1920-25 przewodniczący Izby Deputowanych.
• Václav Vladivoj Tomek (31 maja 1818 Hradec Králové - 12 czerwca 1905 Praha) - historyk
• Josef Kajetán Tyl (4 lutego 1808 Kutná Hora - 11 lipca 1856 Plzeň) - pisarz i dramaturg
• František Ulrich (6 lutego 1859 Hradec Králové - 18 maja 1939) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
• Petr Ulrych (21 lutego 1944 Hradec Králové) - wokalista, kompozytor; współzałożycieł zespołu Javory
• Jan Urban (27 marca 1951 Hradec Králové) - dziennikarz
• Emil Vachek (2 lutego 1889 Hradec Králové - 1 maja 1964 Praga) - dziennikarz, pisarz i dramaturg
• Karel Vaníček (16 października 1951 Hradec Králové) - meteorolog
• Vratislav Vaníček (16 października 1947 Hradec Králové) - historyk
• Jaroslav Raimund Vávra (8 marca 1922 Hradec Králové - 5 maja 1990 Praga) - dziennikarz, publicysta i krytyk filmowy
• Otakar Vávra (28 lutego 1911 Hradec Králové) - reżyser filmowy
• Jaroslav Vavrda (24 lipca 1898 Štoky - 13 grudnia 1979 Hradec Králové) - lekarz, ortopeda
• Vladimír Vavřínek (5 sierpnia 1930 Hradec Králové) - historyk
• Miroslav Vigner (18 grudnia 1920 Mladá Boleslav - 30 listopada 1982 Hradec Králové) - technik
• Oldřich Vlasák (26 listopada 1955 Hradec Králové) - poseł do Parlamentu Europejskiego i były burmistrz miasta Hradec Králové
• Ivan Vodochodský (26 czerwca 1963 Praga) - aktor
• Josef Voženílek (19 lipca 1898 Předměřice nad Labem - 31 stycznia 1983 Bad Reichenhall, Niemcy) - polityk, ekonomista i biznesmen
• Alois Vrba (14 maja 1901 Plotiště nad Labem - 4 czerwca 1981 Praga) - technik
• Vlastimil Vrtiš (24 grudnia 1889 Přibyslavi - 13 lutego 1990 Hradec Králové) - lekarz, embriolog
• Stanislav Vydra (13 listopada 1741 Hradec Králové - 3 grudnia 1804 Praga) - kapłan, profesor matematyki
• Otto Vychytil (12 września 1898 Rosice, powiat Chrudim - 22 lipca 1976 Hradec Králové) - lekarz, pediatra
• Olga Vyleťalová (8 sierpnia 1944 Hradec Králové) - malarka
• Jiří Vyšohlíd (ur. 16 lutego 1943 Hradec Králové) - lalkarz i kompozytor muzyki
• Gerhard Waberžinek (24 kwietnia 1943 Liberec) - lekarz, profesor neurologii
• Bohumil Waigant (26 stycznia 1885 Praga - 17 sierpnia 1930 Hradec Králové) - architekt
• Vladimír Zákrejs (31 lipca 1880 Praga - 18 lipca 1948 Hradec Králové) - architekt, reżyser i autor gier lalkowych
• Ladislav Zeman (23 listopada 1949 Dvůr Králové nad Labem) - reżyser i dyrektor Teatru im. Klicpery
• Josef Liboslav Ziegler (10 grudnia 1782 Hradec Králové - 23 maja 1846 Chrudim) - kapłan, pedagog, poeta i tłumacz

[edytuj] Kultura

Dzisiaj w mieście działa wiele instytucji kulturalnych, na przykład:

• Teatr Klicpery
• Teatr Drak (Smok)
• Galeria Sztuki Nowoczesnej
• Filharmonia Hradec Králové
• Muzeum Czech Wschodnich itd.

Jest także znane dzięki wielu festiwalom teatralnym (Divadlo evropských regionů, 1995) i muzycznym (Jazz Goes To Town, 1995; Hip Hop Kemp, 2002) z udziałem międzynarodowym.

[edytuj] Teatry

Pierwszym budynkem teatralnym, w którym odbywały się przedstawienia dramatyczne była sala restauracji U zlatého orla, w którym z 1796 r. działał zespół amatorski. Na początku lat 80. XIX wieku wielu mieszkańców miasta chciało zbudować nowoczesny teatr. Zorganizowano w 1883 r. zbiórkę publiczną w celu pozyskania części środków potrzebnych do budowy gmachu. W tym samym roku magistrat zatwierdził plany architekta Viktora Weinhengsta. Nowy budynek został wzniesiony w latach 1884-85 i uroczysta premiera sztuki V. K. Klicpery w pięciu aktach Eliška Přemyslovna (Elżbieta Przemyślidka) odbyła się 24 marca 1885. W 1949 r. rozpoczęł swoją działalność zespół profesjonalny. Teatr często zmieniał nazwę (1949-61 Krajské oblastní divadlo Hradec Králové, 1961-68 i 1971-90 Divadlo Vítězného února, 1968-71 i z 1990 r. Klicperovo divadlo/Teatr Klicpery). W 1980 r. została jego częścią scena studyjna Beseda. Jego bogaty repertuar obejmuje klasykę i sztuki współczesne. Na deskach teatru występowali, m.in.: Jiřina Jelenská, Stanislav Zindulka i w teatru działało mnóstwo wybitnych reżyserów (Jan Grossman; Miroslav Krobot; Vladimír Morávek; Milan Pásek, 1954-67). W latach 1998, 1999, 2001 oraz 2003 otrzymał Teatr Klicpery teatralną Nagrodę Alfréda Radoka. Ostatnim ważnym wydarzeniem była premiera sztuki Václava Havla Odcházení (Odejście), druga premiera tej sztuki w Republice Czeskiej po praskim Teatru Archa.

Obok teatru profesjonalnego egzystowały też znane zespoły amatorskie (Klicpera, 1868; Tyl, 1907).

Z 1958 r. działa także lalkowy Teatr Drak (1958-68 pod nazwą Východočeské loutkové divadlo oraz 1968-92 Východočeské loutkové divadlo Drak), który ma od 1961 r. swoją siedzibę w budynku byłego Domu Studenckiego i jego główną postacią jest reżyser Josef Krofta.

[edytuj] Kina

Na początku XX wieku przyjeżdżało do miasta kino objazdowe. Przy przybudowie Grandhotelu (1911) zostało otwarte kino w Ogrodzie Palmowym (dla 1000 widzów) i w 1913 r. był pokazywany pierwszy film dźwiękowy. W tym samym roku powstało w budynku Strzelnicy (Střelnice) LIDOBIO - Lidový biograf. W latach 1919-20 koło Strzelnicy został wzniesiony nowy budynek tylko dla kina.

[edytuj] Biblioteki, muzea i galerie

Największy sukces w dziejach miasta odniosła biblioteka Palackého čítárna z 1898 r., która była w centrum zainteresowania czytelników aż do pierwszych lat niepodległości Republiki Czechosłowackiej. Jej siedziba znajdowała się najpierw w domu nr 33 na Placu Wielkim i z 1913 r. w domu U Špuláků. Obok niej są znane też Veřejná lidová knihovna z 1896 r. oraz Veřejná knihovna města Hradce Králové z 1894 r. Ta póżniej połączyła się z Czytelnią Palackiego. W 1939 r. jej przemieszczono do byłego banku Záložní a úvěrový ústav na ulicy Tomkowej, gdzie jest do dzisiaj.

Długą tradycję bibliotekarstwa hradeckiego nie naruszył rząd komunistyczny. Do budynku byłej synagogi była przemieszczona Krajowa Biblioteka Naukowa (z 1949 r. jako Státní studijní knihovna Zdeňka Nejedlého, z 1954 Státní vědecká knihovna Zdeňka Nejedlého). Ta w 1958 r. została połączona z Regionalną Biblioteką Ludową (Krajská lidová knihovna) pod nazwą Biblioteka Regionalna (Krajská knihovna), ale w 1960 r. doszło do reorganizacji bibliotekarstwa czechosłowackiego i jej wynikem było utworzenie oddzielnej Biblioteki Powiatowej (Okresní knihovna) i Państwowej Biblioteki Naukowej w Hradcu Králové. Po 1989 r. przeszła biblioteka naukowa transformację. W 2001 r. pod nazwą Studijní a vědecká knihovna przejął ją od państwa Kraj hradecki. Od 2008 r. ma nowy budynek na nabrzeżu rzeki Orlicy w pobliżu Uniwersytetu.

Muzeum powstało w Hradcu Králové w 1880 r. Po raz pierwszy jego zbiory zostały otwarte dla publiczności 1 lutego 1885 w kaplicy św. Wacława w domu nr 33 na Placu Žižki. Muzeum było początkowo podzielone na dwa działy - archeologiczny oraz przemysłowy. W 1896 r. z tych działów powstały dwa niezależne od siebie muzea - Miejskie Muzeum Historyczne i Muzeum Przemysłowe dla Północno-Wschodniej części Królestwa Czeskiego. Na początku XX wieku były zbiory rozproszone w kilku budynkach. W latach 1909-1912 został wzniesiony nowy budynek według projektu Jana Kotěry. W okresie międzywojennym otwarto kolejne muzea (np. w 1939 r. Muzeum Przyrodnicze) i galerię miejską (1936). Po II wojnie światowej zostały wszystkie muzea połączone. W 1959 r. utworzono Muzeum Kraju Hradeckiego, które często zmieniało swoją nazwę (Krajský vlastivědný ústav, Krajské vlastivědné muzem). W 1974 r. zostało połączone z muzeum pardubickim pod nazwą Regionalne Muzeum Czech Wschodnich (Krajské muzeem východních Čech). W formie tej pozostało aż do 1991 r., kiedy powołane zostało Wschodnioczeskie Muzeum w Pardubicach. Od tej pory muzeum hradeckie nosi nazwę Muzeum Czech Wschodnich w Hradcu Králové. Dzisiaj kolekcja muzeum obejmuje przedmioty ze wszystkich epok i najstarsze eksponaty pochodzą z czasów przedhistorycznych. Prócz bogatych zbiorów przyrodniczych i archeologicznych muzeum gromadzi dzieła sztuki, przedmioty etnograficzne oraz numizmatyczne z czasów prehistorycznych po dzień dzisiejszy. W 1993 r. został jego częścią Pomnik bitwy 1866 w Chlumie.

Galeria Sztuki Współczesnej z 1953 r. należy do najważniejszych galerii w Czechach. Główna część zbiorów to dzieła malarzy i rzeźbiarzy przełomu wieku XIX i XX (Antonín Hudeček, Jan Preisler, Václav Radimský, Antonín Slavíček), ale znajdują się tu również wspaniałe dzieła artystów sztuki współczesnej (Jiří Balcar, Vladimír Boudník, Vladimír Fuka, Jiří Kolář, Bohumil Kubišta, Mikuláš Medek, Robert Piesen, Zdeněk Sklenář, František Tichý, Josef Váchal, Jan Zrzavý).

W 2008 r. w RegioCentrum Nový pivovar została otwarta Galeria Vladimíra Preclíka, która prezentuje prace tego autora. Oprócz tych dwóch galerii istnieją także liczne galerie prywatne, np. Galerie Rondo (1993).

[edytuj] Muzyka

W muzyce średniowiecza dominował język łaciński, gdyż była związana głównie z praktykami religijnymi Kościoła katolickiego. Z tego czasu zachowały się śpiewniky liturgiczne (antyfonarze) oraz zbiory śpiewów mszalnych (graduały).

Później powstawały stowarzyszenia mieszczan, którzy śpiewali w kościele (tzw. Literátské bratrstvo). Jednym z zachowanych zabytków tego czasu jest zdobiony Kancjonał Jana Franusa z 1505 r. (autorem jest Janáček Zmizelý z Písku) o rozmiarach 42 x 72 cm czy graduał z lat 1578-1590 pisarza miejskiego Mateusza Litoměřickiego, malarza chrudimskiego Mateusza Radouša oraz kantora Jerzego Rychnovskiego.

Pierwsze drukowane kancjonały pojawiły się na początku XVII wieku: Slavíček rajský na stromě života slávu Tvorci svému prozpěvující (1719, autorem wikariusz chroustovicki Jan Josef Božan) oraz Cytara napisana przez jezuitę A. Koniáša.

W 1785 r. decyzją cesarza Józefa II rozwiązano Bractwa Literackie.

W 1859 r. został założony męski chór Slavjan i w 1898 r. chór kobiecy Eliška. Na przełomie XIX i XX wieku w gimnazjalnym środowisku Hradca Králové studenci (Jiří Červený, Rudolf Medek, František Kryštof, Otto Pik i bracia Formánkowie) stworzyli kabaret, podstawę późniejszego znanego kabaretu praskiego Červená sedma.

Pierwszą orkiestrą symfoniczną w mieście była Filharmonická jednota, która istniała w latach 1887-1902. Jej naśladowcami były: Místní orchestrální sdružení (1919-1920) oraz Hudební odbor Sokola (pierwszy koncert w Teatru Klicpery 9 kwietnia 1921 r.). W lipcu 1921 została orkiestra przemianowana na Filharmonię Sokoła. W 1941 r. władze okupacyjne zarządziły jej zamknięcie. Następnie w 1942 r. została powołana Miejska Orkiestra Symfoniczna. Po zakończeniu II wojny światowej była podzielona na dwa segmenty. Filharmonia Sokoła odnowiła działalność w 1946 r. Stopniowo zniknął z nazwy wyraz "Sokół", zmniejszyła się jakość i w 1965 r. zniknęła ze sceny.

Dzisiaj jest największą organizacją muzyczną w mieście Filharmonia Hradec Králové (wcześniej Operní orchestr města Hradce Králové, Symfonický orchestr Hradec Králové, Státní symfonický orchestr Hradec Králové), która została założona jako podstawa dla przyszłej Opery Miejskiej (z braku finansów nie powstała) i rozpocząła swoją pracę w Mýtskiej wieży 10 sierpnia 1978 r.

Warto zauważyć także Orkiestrę Dętą Miasta Hradec Králové. Ta opiera się na tradycji pierwszej orkiestry dętej z 1921 r., która była włącząna do części muzycznej towarzystwa sportowego DTJ (Dělnická tělovýchovná jednota, 28 lipca 1921 r.). i z 1951 r. była związana z zakładem ZVU.

W 1982 r. został założony przez Jerzego Skopala chór chłopięcy Boni pueri. Do tej pory zespół wystąpił na kilku tysiącach koncertów w Czechach i za granicą, kilkakrotnie występował obok znanych gwiazd muzycznych (José Carreras). W jego cieniu pozostaje chór dziecięcy Jitro, który w Hradcu Králové działa od 1973 r. i opiera się na tradycji zespołów Královéhradečtí zpěváčci z 1939 r. oraz Královéhradecký dětský sbor z 1968 r.

Do najważniejszych reprezentantów miejscowej muzyki popularnej należy zespół muzyczny Kantoři, który założyli w 1970 r. studenci Wydziału Pedagogicznego. Bardzo znanym jest także ostrawski piosenkarz Pavel Dobeš. Mieszka w Hradcu od 1985 r.

[edytuj] Radio i telewizja

Pierwszą audycją radiową były informacje o ruchu wojsk niemieckich nadawane w Hradcu Králové 5 maja 1945 r. Są one związane z nazwiskami miejscowych radioamatorów - Josefa Čupra oraz inż. Augustina Ševčíka. Stacja kontynuowała nadawanie do 19 sierpnia 1945 r., ale jej treścią był tylko szereg apeli, zawiadomień oraz proklamacji dla repatriantów i więźniów powracających z obozów koncentracyjnych.

Początkiem realnego nadawania programów radiofonicznych jest 26 sierpnia 1945 r., kiedy zaczęła nadawać Radiostacja Wschodnioczeska, która stała się w listopadzie 1950 r. częścią Czeskiego Radia. I od tamtej pory działa do dziś w mieście radio publiczne. 26 lutego 1999 r. nadaje z odbudowanego budynku na ulicy Havlíčkovej, który został wyposażony w najnowszą technologię cyfrową.

Pierwszą prywatną stacją radiową z siedzibą w Hradcu Králové było Rádio Labe. Jego sygnał na częstotliwości 103,4 MHz zaczął rozprzestrzeniać się z hoděšovickej wieży telekomunikacyjnej w maju 1993 r. Brak subwencji, zwiększenie konkurencji w eterze, brak doświadczenia zawodowego personelu, trudna sytuacja finansowa jednego z właścicieli, to wszystko prowadziło do końca stacji w czerwcu 1995 r.

W 1994 r. pojawiło się Rádio OK, które nadaje do dziś.

Do miasta zostało też przeniesione trutnowskie Rádio Černá Hora, które powstało w sierpniu 1993.

Oprócz radia działa w mieście Regionalna redakcja Telewizji Czeskiej. W 1997 r. uruchomiona została telewizyjna stacja komercyjna Galaxie (w 2001-02 pod nazwą TV3). Później z niej były utworzone stacje TV Praha oraz TV Hradec Králové i w 2005 r. zakończyły nadawanie ze względu na brak zainteresowania publiczności.

[edytuj] Edukacja

Hradec Králové już od średniowiecza był ośrodkiem szkolnictwa. Pierwszą wybitną postacią był burmistrz Martin Cejp z Peclinovce (1544-1599), który wybudował szkołę i był konsekwentnym opiekunem łacinskiego szkolnictwa. W szkole pracowali Valentin Kochan z Prachové (1561?-1621) oraz Jan Kampanus Vodňanský, późniejszy rektor Uniwersytetu Karola. Potem przyszła katastrofa w postaci wojny trzydziestoletniej.

Po przeniesieniu biskupstwa w 1664 r. nastąpił rozkwit szkolnictwa kościelnego.

Cesarz Józef II nadał miastu wygląd niemiecki, ale wokół teatru, seminarium oraz gimnazjum się utrzymała się tradycja narodowa i ruch patriotyczny. W gimnazjum studiowali Václav Hanka, Josef Jaroslav Langer, Josef Kajetán Tyl, Karel Jaromír Erben, František Škroup, w latach 60. XIX wieku Alois Jirásek i na początku XX wieku Karel Čapek i Emil Vachek.

Powstanie Czechosłowacji pociągało za sobą szybki rozwój szkół średnich i podstawowych. W latach 1924-27 powstał tzw. Areał szkolny na nabrzeżu Tyla, wg projektu arch. Jana Gočára.

Po zakończeniu II wojny światowej rozwinęło się szkolnictwo wyższe. W 1959 r. powstał Instytut Pedagogiczny, który przygotowywał nauczycieli szkół podstawowych. Sierpień 1964 r. przyniósł powstanie samodzielnego Fakultetu Pedagogicznego. Ta szkoła stała się po reformie czeskiego szkolnictwa wyższego w 1976 r. kształciła także nauczycieli szkół średnich. Po jej przekształceniu w 1992 r. powstała Wyższa Szkoła Pedagogiczna, a następnie 1 września 2000 r. Uniwersytet Hradec Králové (łac. Universitas reginaegradecensis). składający się z trzech fakultetów - pedagogicznego, filozoficznego oraz informatyki i zarządzania. W mieście są także fakultety medyczny (1945 r.) i farmaceutyczny (1969 r.) Uniwersytetu Karola i fakultet medycyny wojskowej Uniwersytetu obrony (pierwotnie Wojskowa Akademia Medyczna im. Jana Evangelisty Purkynie, 1951 r.).

[edytuj] Sport

Sport ma w Hradcu Králové długą, ponad stuletnią tradycję. Pierwsza czeska gimnastyczna i patriotyczna organizacja pod nazwą Tělocvičná jednota v Hradci Králové została założona 7 stycznia 1866 i dziewięć lat później stworzyła własną Straż Pożarną oraz zmieniła nazwę na Tělocvično-hasičská jednota Sokol. Była organizatorem imprez sportowych oraz gospodarzem Narodowych balów. Pierwsza próba założenia KCT w Hradcu Králové nastąpiła w 1895 r., ale z powodu małego zainteresowania i niezrozumienia ze strony mieszkańców organizacja po dwóch latach zakończyła działalność. Zebranie założycielskie oddziału KCT odbyło się dopiero w 1911 r. Pierwsza dekada niezależnej Czechosłowacji doprowadziła do rozwoju tej organizacji, która m.in. w 1925 r. uroczyście otworzyła w Górach Orlickich schronisko Masarykova chata, cztery lata później stworzyła Sekcję narciarską (Lyžařský a sáňkařský kroužek, z 1931 r. Lyžaři KČST) i działa do dziś, z wyjątkiem okresu komunistycznego. Oprócz tych organizacji istniały w mieście kluby piłki nożnej (z 1905 r. FC Hradec Králové wówczas pod nazwą SK Hradec Králové), łyżwiarstwa oraz hokeju na lodzie (z 1925 dzisiejszy HC VCES Hradec Králové a.s. pod nazwą Bruslařský klub Hradec Králové).

Najważniejszy lokalny klub piłkarski, już wspomniany FC Hradec Králové, był w sezonie 1959-60 mistrzem Czechosłowacji i w 1995 r. zdobywcą Pucharu ČMFS. Miasto ma na swoim koncie jeszcze jeden znaczący sukces sportowy. Drużyna Železničářky Hradec Králové w sezonach 1945/46 oraz 1946/47 była zwycięzcą Czechosłowackiej Pierwszej Ligi Koszykówki Kobiet.

Sztuczne lodowisko kryte zostało oddane do użytku w 1950 r., a 46 lat później zbudowano drugi budynek z kolejną płytą lodowiska.

Pierwsze boisko przeznaczone do gry w piłkę nożną powstało w 1898 r. za koszarami Wasserkaserne koło byłej Bramy Morawskiej. Tutaj grał w 1901 r. Klub Sportowy. Boisko wkrótce nie spełniało wymogów i w 1907 r. zostało zbudowane boisko U nemocnice. 26 września 1919 podczas meczu z SK Smíchov została otwarta zadaszona trybuna dla 500, a w maju 1955 r. dla 6 000 kibiców. Na tym boisku 6 czerwca 1960 został Spartak Hradec Králové mistrzem ligi pokonując Slovan Nitra 4:0.

W 1959 zostały rozpoczęte prace związane z budową nowego Stadionu Ogólnosportowego dla ponad 25 000 widzów (wg planów Františka Steinera). Budowa dwóch trybun i ich zadaszenia została zakończona w 1964 r. Płyta boiska o wielkości 105 x 70 m wraz z budynkami przeszła kolaudację 26 maja 1967 r. Najważniejszym spotkaniem sportowym był rozegrany 6 listopada 1960 r. mecz z mistrzem Grecji Panthinaikos Atheny, który został pokonany 1:0. Potem została wg projektu inż. Ruseka zainstalowana tabela wyników, która miała premierę 17 listopada 1974 na meczu z Slovanem Liberec. Rok później stadion doczekał się czterech masztów oświetleniowych o wysokości 55 m, na których umieszczono jupitery o maksymalnej mocy 1 100 luksów (w chwili zainstalowania). Po raz pierwszy zostały uruchomione 20 maja 1975 podczas meczu z Slovanem Pardubice. Stadion był wielokrotnie przebudowywany (1967, 1974, 2007) i w najbliższej przyszłości go czeka całkowita rekonstrukcja.

Historia Łaźni Miejskich sięga do 1933 r. i ich trzydziestometrowy basen z sztucznymi falami był w swoim czasie najnowocześniejszym w Czechosłowacji.

[edytuj] Przemysł

Miejscowa tradycja rzemieślnicza miała swoje korzenie już w średniowieczu i właśnie lokalne warsztaty stanowiły podstawę dla działalności przemysłowej. Rozwój przemysłu hradeckiego był zawsze ściśle związany z historią miasta i przede wszystkim z budową twierdzy.

Wewnątrz fortyfikacyj istniały nieliczne przedsiębiorstwa: fabryka do przetwarzania cykorii Josefa Hrbka, przetwórnia cykorii i wytwórnia octu Jerzego Marka, warsztat producenta instrumentów dętych F. V. Červenego (1842) oraz browar (1846). Kolejne fabryki mógły być budowan