Z Wikipedii

Gmina Świątniki Górne
Herb gminy
Województwo	małopolskie
Powiat	krakowski
Rodzaj gminy	miejsko-wiejska
burmistrz	Jerzy Leszek Batko
Powierzchnia	20,17 km²
Ludność (2004)  • liczba ludności  • gęstość	8562 424,5 osób/km²
Strefa numeracyjna	12 (do 2005)
Tablice rejestracyjne	KRA
Położenie na mapie Polski
TERYT	1206143
Urząd gminy 32-040 Świątniki Górne ul. K. Bruchnalskiego 15  tel. 12 270-40-30; faks 12 270-40-96
Strona internetowa gminy
BIP gminy

Gmina Świątniki Górne to gmina miejsko-wiejska w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie krakowskim.

Siedziba gminy to Świątniki Górne.

Według danych z 30 czerwca 2004², gminę zamieszkiwały 8562 osoby.

Początki Świątnik (zwanych niegdyś Górkami) sięgają pierwszej połowy XI w. Wieś od tamtych czasów nierozerwalnie związana była z Krakowem, a szczególnie z powstałą z inicjatywy Bolesława Chrobrego Katedrą na Wawelu i z chwilą powstania w r. 1000 biskupstwa krakowskiego. Według metryki Józefińskiej (Lwów 1787 r.) do obowiązków Świątników należało obsługiwanie, pilnowanie kaplic, skarbca, czyli klucznicy wawelskiej i oprowadzanie zwiedzających po katedrze z udzielaniem objaśnień. W r. 1787 oprowadzali króla Stanisława Augusta, a w r. 1880 Cesarza Franciszka Józefa I, a gdy była potrzeba w dzwon wielki zwany Zygmuntem (od Zygmunta I króla w r. 1520 sprawiony) uderzali. Ten zaszczytny przywilej bicia w dzwon otrzymali z nadania króla Zygmunta Starego w r. 1521. Przez lata Świątniczanie przybywali do obsługi katedry na zmianę co tydzień, zamieszkując wtedy w przygotowanej dla nich izbie pod wieżą Zygmuntowską. Dzisiaj izbę tę zajmują siostry p. w. Świętego Józefa, które przygotowują bieliznę i zdobią ołtarze kwiatami. Występując jako Asysta Służbie Bożej na ten czas używali odpowiednich, długich, utrzymanych w ciemnej tonacji strojów z pelerynami.

Świątniki to młode miasto, które kojarzy się ze wspaniałymi, często misternymi, fantazyjnymi wyrobami z żelaza: ozdobnymi balustradami, bramami, krzyżami, kłódkami, zasuwami, kratami.

Ważnym momentem w dziejach Świątnik był przełom XVI i XVII w. W wyniku inicjatywy biskupów krakowskich: kardynała Jerzego Radziwiłła i Piotra Tylickiego, jak również dzięki wsparciu królów: Stefana Batorego oraz Zygmunta III Wazy nastąpił wyjątkowy , bardzo prężny rozwój przemysłu metalowego. Bardzo silnie rozwinął się przemysł zbrojowniczy . Pierwsze pracownie rusznikarskie powstały już za ostatnich Jagiellonów. Rzemiosła tego Świątniczan nauczyli norymberszczanie, którzy przybyli do Krakowa sprowadzeni przez króla Stefana Batorego. Z chwilą wydania przez Sejmy za czasów Zygmunta III Wazy zakazu produkcji rusznic, w Świątnikach przekwalifikowano się na płatnerstwo, którego rozwój przypada na połowę XVIII w., kiedy to pojawiło się około 50 warsztatów tego rzemiosła. W związku z tym, iż na taką skalę rozwinął się przemysł metalowy w r. 1888 w Świątnikach utworzono Szkołę Ślusarską. Jest to najstarsza na ziemiach polskich tego typu szkoła. Plany budowy szkoły wyrysował w-ce Prezydent Miasta Krakowa Józef Sare.

Zasadnicze zmiany w charakterze rzemiosła następują po I rozbiorze. Mistrzowie ze Świątnik wprowadzili produkcję zamków i kłódek, które sami rozwozili po krajach monarchii austro - węgierskiej, bo przepisy celne wydane przez urzędników carskich nie pozwalały im na wstęp na teren Centralnej Polski. Kupcy świątniccy jeździli furmankami na cztery doroczne jarmarki do Debreczyna.

Kolejnym bardzo istotnym elementem Świątnik na drodze do chluby i sławy było niezwykle wysokie uświadomienie obywatelskie mieszkańców tej miejscowości. Świątniczanie z zapałem brali udział we wszystkich powstaniach oraz walkach o wolność w XIX w., jak np. w Powstaniu Węgierskim L. Kossutha w 1848 r. i innych.

Do 1997 r. (w tym roku nadano prawa miejskie) Świątniki były niezwykle specyficzną wsią. Od 5 wieków mieszkańcy utrzymywali się tutaj nie z rolnictwa, lecz głównie z rzemiosła i handlu artykułami metalowymi przez siebie i we własnych warsztatach wyprodukowanymi. Tutaj nie hoduje się ani krów, ani koni, nie uprawia się roli, a w malowniczym pejzażu wspaniale na wzgórzu usytuowanych Świątnik rzadko zauważa się stajnie, obory, czy stodoły.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, gmina Świątniki Górne ma obszar 20,17 km², w tym:

• użytki rolne: 73%
• użytki leśne: 15%

Gmina stanowi 1,64% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004²:

Trzynasta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego.

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1372,95 zł.

[edytuj] Miejscowości na terenie gminy:

W skład gminy wchodzi miasto Świątniki Górne, sołectwa: Ochojno, Olszowice, Rzeszotary, Wrząsowice; oraz miejscowości niesołeckie: Rzeszotary Górne, Zalesie.

[edytuj] Sąsiednie gminy

Kraków, Mogilany, Siepraw, Wieliczka

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Zdjęcia satelitarne gminy
• http://swiatniki_gorne.republika.pl/

p • d • e Powiat krakowski Miasta: Krzeszowice • Skała • Skawina • Słomniki • Świątniki Górne Gminy miejsko-wiejskie: Krzeszowice • Skała • Skawina • Słomniki • Świątniki Górne Gminy wiejskie: Czernichów • Igołomia-Wawrzeńczyce • Iwanowice • Jerzmanowice-Przeginia • Kocmyrzów-Luborzyca • Liszki • Michałowice • Mogilany • Sułoszowa • Wielka Wieś • Zabierzów • Zielonki